anno ab urbe condita 631° vel 63%. 423 
tundarum,, sed diversa prorsus agraria lex successit? Itaque abrogatam qui- 
dem repetundarum legem circa annum 643 fuisse non est dissimile veri. 
Enimvero Serviliam eo ipso anno latam esse nego mihi liquere. Hoc solum 
largior, post eum annum, quo anno refixa tabula fuit, latam Serviliam non 
esse, quoniam valida etiam tum lege vetere, refixa tabula et conversa non 
esset. Refigi enim leges tum demum, quum sublatae abrogataeve sint, nemini 
incognitum est: ‚acia’ inquit Cicero (Philipp. 13, 3) ‚Antonü rescidistis, 
leges refixistis, per vim et contra auspicia latas decrevistis’ et Vergilius 
(Aen. 6, 622): ‚Fixit leges pretio atque refixit’. Verum potuit Servilia 
ante ineuntis belli Iugurthini annum rogata esse. Nam ut domesticae ra- 
tiones ante gestum admittunt, post relatum, ita multo magis publicae et re- 
petundarum et agrariae leges potuerunt aliquanto post quam latae essent, in 
aes incidi, quoniam legum custodia tum fere nulla erat. Neque recte obii- 
ceretur Memmia rogatio de Jugurtha Romam ducendo, quo facilius, indicio 
regis, Scauri et reliquorum, quos pecuniae captae arcessebant, delicta pate- 
fierent (Sallust. Tug. 32), neque invidiosissima illa lex Mamilia, qua lege C. 
Limetanus tribunus plebis sequente anno (644) quaestionem instituit in eos, 
qui ab Iugurtha in legationibus aut imperiis pecunias accepissent, effecitque, 
ut C. Galbam sacerdotem et quatuor consulares, L. Bestiam, C. Catonem, 
Sp. Albinum, ‚eivemque praestantissimum L. Opimium, Gracchi interfeeto- 
rem, a populo absolutum’ (haec enim sunt verba Ciceronis in Bruto c. 34, 
128) Gracchani iudices sustulerint. Nam Gracchani iudices tam vetere lege 
fuerunt, quam fuerunt severissima lege Servilia. Hoc solum diei potest C. 
Glauciam, improbum illum quidem sed acutum et ridieulum hominem, nec 
minus infestum quam infensum nobilitati, a qua ‚stercoris curiae’ nomen tu- 
lit (Cie. Brut. 62, 224. p. Rab. p. 6, 14. de Or. 3, 41, 126), quum anno 
u. c. 654 praetor cum L. Saturnino furoris socio perierit, posse videri per 
leges annales circa annum 643 tribunum plebis fuisse. 
Neque praeter hoc ipsum Mommsenium ex coniectura sua quidquam 
deduxisse fatendum est. Quod vero Klenzius olim statuerat, consulari Q. 
Servilii Caepionis lege iudiciaria (aut non perlata aut mox sublata) iudicia 
equitibus a. 648 adempta, praetoria C. Servilii Glauciae a. 654 reddita fuisse, 
id cum repetundarum lege non convenire, et dudum Mommsenius monstra- 
vit (Zeitschrift für Alterthumswiss. 1843 p. 823) et repetivit in corpore in- 
seriptionum p. 46. 
