440 Ruvorrr: Ad legem Aciliam de pecuniüis repetundis, latam 
cum summa necessitudo interveniat. (Adeantur Vlpianus, Gaius, Paulus, L. 1 
$8. 11. L. 2.5 D de postul. 3, 1. Cato, Sabinus et Caesar apud Gellium 
5, 13, 4-6). Neque eorum cuius mentio fit, quibus in reum testimonium 
propter infamiam non permittitur dieere, velut eius, qui depugnandi causa 
auctoratus erit, quive ad bestias depugnare se locavit locaverit, praeterquam 
qui iaculandi causa ad urbem missus est, erit, palamve corpore quaestum 
faciet feceritve (Coll. 9, 2.1=L.3$5D de testib. 22, 5). Censoria vero 
ignominia ne in iudieibus quidem legendis unquam praetoribus impedimento 
fuit, quo quem minus in iudices referrent, nedum causae patronum darent. 
Cic. p. Oluent. 43, 121. 
Munere denique excusatur qui ex hac lege in eadem causa iudex 
factus sit, (siquidem aliud est iudicare, aliud patroecinari Gell. 14, 2 $ 16), 
quive in alia causa patronus datus sit, ne alterutro officio neglegenter fun- 
gatur: quam quidem rationem Iustinianus L. 14 pr. C. de assess. (1, 51) 
affert, neve duobus simul oneretur patrociniis: nam et tutelarum numerus 
excusationem habet. 
Quod vero Klenzius (p. XII) patronum pro peregrinis alieno no- 
mine lege egisse, eamque causam nonnisi memoriae vitio apud Gaium (4, 83) 
excidisse existimat, id vereor, ne verum non sit. Neque enim patronus 
causae, quamvis legis iudiciigue actor, cognitor iuris sociorum et ipse di- 
catur, (ap. Cic. Div. Caec. 4, 11. 20, 65) recte comparatur actori munici- 
pum cognitorive qui lite contestata, veluti delegatione quadam facta, privatae 
litis dominus efficitur eamque suo quodammodo nomine exsequitur, (Fest. 
v. Reus. p. 273. 289. L. 11 pr. D de doli exc. 44, 4. L. 22 C. de proc. 2, 
13) quum patronus nonnisi advocati et oratoris partibus fungatur, nec alienae 
causae adsit praeterguam dicendo. 
In quo qui plurimum potest, quia is princeps in agendo est, eique 
potissimum accusatio datur, actor proprie vocatur, cui qui secundas ab eo, 
tertias ac deinceps partes sustinent, subscriptores adduntur. (Cie. Div. Cae- 
cil. 1. 15). Qua de re praeiudicio certari necesse fuit, quod, quia de re 
futura iniurati (si veteri enarratori credimus) iudices considunt, divinatio 
vocabatur (ib. c. 4). 
Cuius enim opera maxime reus condemnatus sit, ei ut praemium detur 
et hac ipsa lege diserte expressum est (v. LXXXIV) et cavetur S. Cto de 
aquaeductibus facto, quod apud Frontinum c. 127 servatum est. Similiter 
