460 Rupvoarr: Adlegem Aciliam de pecunüs repetundis, latam 
b. 32. tet quibus eorum volet, d(um) t(axat) hominibus IIL, denontia]re iubeto et 
quom e[a] res agetur, quam in rem quisque testis er[if, in eam rem facito eis] 
(191) omnes adsient testimo|[niurngue deicant, dum nei quem invitum deicere iubeat, 
quei ei unde petetur quoive is gener socer vitricus privignusque siet, queive eiei 
XXXIHN. sodrinus siet propiusve eum ea cjognatione atingat, quoiusve in fide is siet ma- 
a. 29. (65) ioresee in maio]rum eius fide [ fJu[e]r[in]t, queive in fide eius siet maioresv[e in 
maiorum eius fide fuerint, queive eius, quoius ex h(ace) l(ege) nomen delatum 
b. 33. erit, cajusam deicet, dum taxat unum, queive eius parentisve eius [leiderius lei- 
berta]ve siet. 
Duo esse genera testium, alterum voluntariorum, alterum, quibus 
iudex inquisitorve, si is eius rei polestatem impetraverit, lege denuntiare 
eosque testimonii dicendi causa e municipio provinciave in urbem evocare 
soleat, notissimi iuris est. In lege incerta inter a.u.c. 621 et 636 lata, quae 
exstat in tabula reperta Bantiae (Mommsen Corp. inser. p. 45) v. 3. 4. le- 
gitur: ‚[neive is | testumon]ium deicito neive quis mag(istratus) testumonium 
poplice ei de[ ferri neive den]ontiari | [sinito]'. Cf. Cic. in Verr. Act. 2.Lib.1. 
cap. 19. $ 51, Lib. 2. cap. 4. $ 12. cap. 26. $ 64. cap. 27. Quintil. 5, 
7.9. Plin. Ep. 3, 9. 5, 20. 6,5.13. L. 1. $2. L. 3. $ 6. D de test. 
(22,5) L. 26. $ 9. D ex quib. ca. mai. (4, 6) L. 2. $ 3. D de iud. (5, 1). 
Io. Henr. Alfred. Escheri de testium ratione, quae Romae Ciceronis aetate 
obtinuit. Turici 1842 p. 55 sq. 
Et in recuperatoriis quidem iudieiis sicubi rei publicae interest, velut 
de termino moto Lege Mamilia capite quinto testibus duntaxat decem de- 
nuntiandi potestas fit; in capitalibus vero causis maior numerus statutus esse 
solet, Acilia enim lex admissis testibus duodequinquaginta duodenarium 
quadruplat, Iulia ne decies quidem ductum recusat (Val. Max. 8, 1. 10) 
prineipumque demum constitutionibus provisum fuit, ne effrenata potestate 
ad vexandos homines superflua multitudo testium protraheretur (L. 1. $ 2. 
D de testib. 22, 5). 
Sunt tamen, quibus invitis denuntiari non possit, ut testimonium di- 
cant propter aliquam necessitudinem: affınes, cognati, liberti, clientes, pa- 
troni causae. lidem excipiuntur Lege Cornelia: ‚ze mihi’ — sunt verba 
Ciceronis (in Verr. Act. 2 Lib’ 2. cap. 8. $ 24.) Hortensium significantis — 
testem in hoc crimine eripuit non istius innocentia sed legis exceptio. Item 
litteras reddidit magistratibus rescriptas deposcat et ubi eas acceperit debebit reddere 
praetori —' 
