anno ab urbe condita 631° vel 632°. 461 
in lege Iulia de vi publica capite LXXXVIT’ (Collat. IX. 9. 3), in lege Iu- 
lia publicorum iudieiorum (L. 4. D de testib. 22, 5) mandatisque princi- 
pum, ubi cavetur generatim: uf praesides attendant ne patroni in causa, 
cui patrocinium praestiterunt, testimonium dicant (L. 25. D de testib. 22, 
5), nec adiieitur, ut, quemadmodum nonnisi unus actoris nomen obtinet, 
ceteri subseribunt, ita eorum quoque, qui eius unde petitur causam dicunt, 
unus duntaxat excipiatur. 
(195) De in[froganda multa, 
Pr(aetor) quei ex h(ace) Yege) quaeret, quo minus ei quei testimonium 
non deicet, multam, quantam volet, dum minoris partis familiae taxat, inroget, 
eius h(ace) I(ege) nihilum rogato, 
Quum esset superiore capite definitum, quot quibusque hominibus te- 
stimonium denuntiare liceat, consentaneum fuit hoc loco statuisse, quibus 
modis ii compellantur venire. Coget autem eos Praetor non manu ministro- 
rum sed multae irrogatione (ef. L.1.$2. D si ventris 25, 5. L. 9. $ 6. D 
ad L. Iul. pec. 48, 13). 
Sed utrum soli praetori multatio detur, an eadem magistratibus con- 
cedatur qui iure dieundo praeesse solent, merito dubitatur. Nam his secun- 
dum ius potestatis suae concessum et ipsis erat iurisdictionem suam defen- 
dere poenali iudicio (Tit. D 2, 3 si quis ius dicenti non obtemperaverit), 
compellere aliquem venire, (Fragm. Vat. 162) pignus capere, (L. 29. $ 7. 
DadL. Aquil. 9, 2), multam dicere (Or. 2488). Puto tamen verius soli 
praetori multationem lege permitti, quandoquidem ei soli evocatio con- 
ceditur. 
Nec minus quaeritur de modo multae: supremamne duntaxat, prout 
versu XLIV continetur, hoc est perguam modicam, an decem millium num- 
morum, ut versu XLVII, an vero etiam dimidii familiae multam inrogare 
liceat, ut in lege incerta reperta Bantiae versu 11. 12 (Mommsen corp. in- 
ser. lat. p. 45) praescriptum est: ‚Sei quis magistratus multam irrogare vo- 
let [guantam volet dum minoris] partus familiae taxsat, liceto. In quam 
ego sententiam ideo propensior sum, quia in suprema multa dictio magistra- 
tus, in decem millium poena legis definitio satis abundeque suffieit, ut die 
dieta ad populum et irrogatione multae opus non sit, nisi quis dixerit irro- 
gandi verbum minus proprie positum esse. 
