anno ab urbe condita 631° vel 63%. 463 
staret Scipionis, M. Catonem ‚de sumptu suo quum in Hispaniam proficisce- 
retur’ deque male administrata provincia probris lacessiverat. Cato quum 
sponsione se defendisset, eamque vieisset apud iudicem, orationem conscri- 
psit, qua enarratione praeiudieii loco usus postea fuit die sibi dieta apud 
populum. Huius diei mentionem deinde facit in eo dierum dietarum libro 
quem inscripsit ‚de sumptu suo’. Ita fere rem expedivit Henricus Iordan, 
quaestionum Catonianarum (Berol. 1856) p. 25, rectius opinor quam ali 
qui de stipulationis tabulis prolatis cogitaverant. 
Praetor utei interroget. S. 
(229) Pr(aetor) quei ex h(ace) I(ege) q[uaerez testes interrogato testimoniaque, 
quae apud se deicentur, tabulas, libros, leiterasve poplicas privatasgue quae 
proferentur iudicum signis obsignari et in aede deponi iubeto. 
Quum privatae tabellionis signatorumque testationis fides non sufficeret 
(Quintil. 5, 7. $ 4. 32. L. 21. D de his qui not. [3, 2] L. 9. $ 5. de poen. 
48, 19), privatae consignationis loco publicam leges testationem instituerunt. 
Quemadmodum enim testibus datum in re praesenti iusiurandam, ita testimo- 
niis consensus signantium, ut Quintilianus I. O. V, 7. 32 ait, fidem facit, 
dumne de ipsorum signatorum fide et auctoritate dubitari ita possit ut de 
Bacchanalibus locutus dieit Livius 39, 8 „falsi testes, falsa signa testimo- 
niaque et indicia ex (illa) officina exibant’. Neque solum testimonia verum 
etiam tabulas signatorum signis obsignari et in publico poni repetundarum 
leges iubebant. Certe Cicero (pro Flacco cap. 9. $ 21) de Lege Iulia re- 
petundarum locutus sie queritur: ‚Triduo lex ad praetorem deferri, iudi- 
cum signis obsignari iubet. Tricesimo die vix deferuntur. Ne corrumpi 
tabulae facile possint, ideirco lex obsignatas in publico poni voluit. Quid 
refert igitur tanto post ad iudices deferantur an omnino non deferantur? 
Quumque et interrogare(!) legibus et testes coram iudieibus examinare (?) 
accusatoris reive, non praetoris, sit, cupio equidem scire, quo possit haec, 
quam hoc loco disertis verbis (et quod quidem praetermittendum non est 
(') CR Cie. p. dom. 29. ‚Quis me unqguam ulla lege interrogavit? quis postulavit? quis 
diem dixit? Tac. Ann. 14, 46 ‚Damnatus Priscus repetundarum, Bithynis interrogantibus”. 
C. Titius apud Macrob. Sat. 2, 12. ‚Zudex testes poscit. Ipsus it minctum. Vbi redit, ait 
se omnia audivisse, tabulas poscit e. q. S. 
(2) Escher de test. rat. p. 100 seq. Cic. in Vatin. c. 1. p. Flacc. 6, 12. 10, 22. 
Ascon. in Milon. p. 44, 11. 29. 
