464 Ruvorrr: Ad legem Aciliam de pecuniis repetundis, latam 
ante quam primum causa dicalur iudicesque iurent) lex instituit, praetoris 
interrogatio, referri commodius, quam ad excutiendas interim et ut dicere 
solemus valetudinis ac perpetuae memoriae causa susceptas probationes, 
quas ex inquisitione secum accusator reportaverit. 
XXXVL Iudices utei iourent ante qulam primum causa dicatur. 
a. 32. Pr(aetor) quei ex hace lege quaeret, quei in ea]m rem ioudices erunt, ante 
(71) quam primum causa d[eicetur, omnes pro rostreis in forum versus palam lucı 
b. 36. utei infra s(criptum) e(st) apud se iurent facit]o. Iudices, quei in eam rem 
(229) erunt, omnes pro rostreis in forum [versus palam luci per Iovem Deosque Pe- 
nateis in haec verba iouranto: facturum se, utei quod recte factum esse volet, 
utei eius, quei pelet, patronorumve, quei in eam rem erunt eiusque unde petetur, 
XXXVIL queive eius causam deilcet, verba audiat, facturumque se, utei quod recte factum 
a. 30. (74) esse vo]let, utei testium, quei [fr] eam rem erunt, verba audiat [uieique eius, 
quei tabulas, libros, leiterasve recitabit, verba audiat, neque facturum, quo] 
b.37.(231) eam rem minus ioudicet, nisei sei quae causa erit, quae eiei [iustzam exceptionem 
pariat quo minus eam rem ioudicet. Deque ea causa praetori, quei ex h(ace) 
I(ege) quaeret, cognoscere iudiciumve dare h(ace) I(ege) liceto. 
Hoc iusiurandum ad cognoscendam, non ad iudicandam causam per- 
tinet, de qua alterum iusiurandum praestandum est, quod paulo inferius 
proponetur. Qua de re in formanda capitis huius praescriptione paullulum 
dissidendum fuit a Mommsenio qui fecit: Ioudices utei iourent antequam 
considant. Quippe considunt non modo cognituri, verum etiam iudicaturi. 
Turisiurandi formam suppeditat quod in tabula Bantina scriptum sup- 
par aetate plebiseitum est: nam ad Gracchana tempora mentio triumvirorum 
agris dandis adsignandis qui fuerunt ab anno 621 usque ad annum 636, 
ostendit et ipsum ascendere. Ibi enim a versu 14 ad versum 19 omnes dein- 
ceps magistratus item iudex ex ea ipsa lege plebeivescito factus ‚palam luei 
in forum versus’ et quidem ‚per Iovem Deosque Penates’ iurare iubentur. 
Jam vero in cognoscenda causa convenit offieio iudieis, partium, pa- 
tronorum, testium, testimonia recitantium verba attente audire, potest enim 
fieri, ut praeter patronos et ipse reus pro se causam dicat, id quod M. Scau- 
rum fecisse ac magno opere iudices movisse refert Asconius in Scaurianae 
interpretatione p. 20, quantumvis licet eum sex patroni defenderent. Hoc 
igitur iurare iudex iubetur (ef. v. XXXIV, LXX), et illud praeterea: non 
defuturum se officio, nisi causa aliqua sontica oboriatur, quae iustam ei 
praebeat excusationem. 
