anno ab urbe condita 631° vel 639°. 465 
Jam ut appareat hoc iudicum ius iurandum conceptum esse fere ad 
similitudinem sacramenti, quo milites a consulibus adigebantur his additis 
exceptionibus: ut adessent ‚nis? harunce quae causa erit: funus familiare 
‚feriaeve denicales, quae non eius rei causa in eum diem conlatae sint, quo 
is eo die minus ibi esset, morbus sonticus, auspiciumve quod sine piaculo 
praeterire non liceat, sacrificiumve anniversarium, quod recte fieri non pos- 
sit, nisi ipsus eo die ibi sit, vis hostesve, status condictusve dies cum hoste: 
si cui eorum harunce quae causa erit, tum se postridie guam per eas causas 
licebit, eo die venturum aditurumque eum, qui eum pagum vicum oppidumve 
delegerit’. Ita enim Gellius 16, 4, 4 ex Cincii libro de re militari quinto hoc 
iusiurandum rettulit. 
Ceterum sonticae causae, quae iudicem, eaedem reum antiquitus ex- 
eusabant. Merito: nam et iudex, qui iudicio non adfuisset, litem suam facie- 
bat, id est, eius unde petitur loco constituebatur, unde apud Macrobium (sa- 
turnaliorum libro 2 capite 12 in fine) C. Titius vir aetatis Lucilianae in oratione, 
qua legem Fanniam suasit, ‚ad comitium’, inquit vadunt (iudices) ‚ne litem 
suam faciant’. Denique scriptum erat in duodecim, secunda tabula, secunda 
lege: ‚Quid horum (intellegitur ‚morbus sonticus’ Gell. 20, 1, 27, ‚status 
dies cum hoste’ Cie. de off. 1, 12, 37) fuit unum iudici arbitrove reove, eo 
die diffensus esto’. Ita enim Capito Ateius apud Festum (v. Reus p. 273 
M.) scriptum esse rettulit. Apud eundem Gallus Aelius ‚reove’ vocem sic 
interpretatur ‚Reus est, qui cum altero litem contestatam habet, sive is agit, 
sive cum eo actum est’. (Quibus constanter Vlpianus (L.2 $3D si quis 
caut. 2, 11) omissa causa stati condieti cum hoste diei, quae pacata Italia in 
desuetudinem abierat, additisque eiusdem potestatis impedimentis ‚Sz quis’, 
inquit, ‚iudicio se sisti promiserit et valetudine vel tempestate vel vi fluminis 
prohibitus se sistere non possit exceptione adiuvatur — et ideo etiam lex 
duodecim tabularum si iudex vel alteruter ex litigatoribus morbo sontico 
impediatur, iubet diem iudicü esse diffisum’ Et ita perspicitur, quid sit, 
quod sonticae causae eiusque, ‚quei’ quum ‚eam rem quaerel, ex hace lege 
causam non noverit, non semel, sed quinquies in lege mentio fit. Nam 
praeterquam quod in iureiurando iudieum versu XXXVIH sonticae causae 
excipiuntur, versu XXXIX, XLH, XLII, XLV de eadem re agi mani- 
festum est, neque id scalptoris peccato sed data opera eius qui legem scripsit 
factum esse statuendum erit. 
Philos.- histor. Kl. 1861. Nnn 
