anno ab urbe condita 631° vel 63%. 467 
lavit, ut Priscus certior fieret’ (qui accusantibus Afris, quibus proconsul 
praefuerat, omissa defensione, iudices petierat), id non probat, iudiei sen- 
tentiam dicere non licuisse, sed potuisse patroni etiam iure postulari, ut 
absenti denuntiaretur. Denique Asconii (in Milon. p. 41) locus, quem 
adhuc male interpretatos contendit Mommsenius, vereor ut recte accipiatur, 
si invitatos dicamus iudices lege Pompeia, ut in causa Clodiana testimonium 
ipsi, si possent, proferrent. Neque enim apta erat eiusmodi interpretatio 
verbis: ‚ut prius quam causa ageretur testes per triduum audirentur, dieta 
eorum iudices confirmarent’, neque minus inconveniens est, cautum lege 
fuisse ut dieta testium iudiees (litteris videlicet) consignarent. 
Multa addenda fuit ne nudum praeceptum dari lege videretur. Quae 
quamquam dubitari poterat, lege finita an commissa praetori fuerit, melius 
tamen videbatur, legitimam statuisse. 
De re proferenda. 
XXXIX. a.35. Sei ils unde petetur causam sibi esse deicet, quo minus suo die ad] iudicium 
(85) adesse possit, de ea re praetori, quei ex hac|e /ege quaeret, cognoscere iudiciumve 
dare et sei causam noverit, rem proferre liceto. 
Causa proprie dieitur morbus sonticus, adversaque valetudo quae 
cuipiam, quominus munere aliquo fungatur, excusationi impedimentoque 
legitimo sit, unde causarii milites dicuntur, qui ob valetudinem a militia ex- 
cusantur, et causaria missio, quum quis miles vitio animi vel corporis minus 
idoneus militiae renuntiatur, ut definit Macer L. 13 $ 3 D de re milit. (49, 
16), item apud medicos corpus partesye corporis quae morbo laborant, ‚in 
causa’ esse dicuntur. (Veget. mulom. 1, 25, 1; 2, 6, 11; 2, 20, 2; 
3, 45, 5.) Denique ex aequo et bono ius constat: ut maior annis LX et cui 
morbus causa est, cognitorem det. (Rhet. ad Herenn. 2, 13, 20). 
Sed his aliae causae aequiparantur ex aequitate. Nam et familiaris 
‚funeris excusatione ad iudiciü prolationem biduum quaesitum fuisse in C. 
Rabirii causa (c. 3, 8) Cicero refert, ut taceam prolationes quae fabulam 
facienti et iocanti sufficere visae sunt: „facilest (sunt Plauti mil. glor. 2, 2, 
95 —= 250 Fleckeis.) trecentae possunt causae conligi: Non domist: abiit 
ambulatum: dormit: ornatur: lauat: Prandet: potat: occupatast: operae 
non est: non potest. Quantum vis prolationumst’. Id. Truc. 2, 5, 12 
Non 2 
