468 Ruvorrr: Adlegem Aciliam de pecuniüs repetundis, latam 
‚guod mulier facere incepit ‚nisi id efficere perpetrat, id illi morbo, id illi 
senio est. 
Eas vero causas hoc capite ad reum, non ad iudicem referri ex verbo 
‚adesse’ intellegitur, quod adesse proprie reos dieimus, ut apud Asconium in 
Cornel. p. 59 legitur his verbis ‚guum P. Cassius praetor decimo die, ut mos 
est adesse iussisset, eoque die ipse non af, fuisset — circumventi sunt — eius 
accusatores’, nec non apud Vlpianum: L. 55 pr. D de evict. (21, 2) et L. 21 
$ 11 D de recept arb. (4, 8). Nam iudices si forte impediti fuerint magis 
dicuntur operam dare non posse: L. 18 pr. D de iud. (5, 4) L. 13 pr. D de 
vacat. et exc. mun. (50, 5). Denique actore prohibito, ne iudicium inter- 
frigesceret, subscriptores succedebant. 
Praeter notionem ipsius praetoris iudieis etiam recuperatorumye datio 
praetori permitti videtur, idque versu XLII et XLII efliei existimo: ubi 
probe distinguendum est inter iudicem ‚quei eam rem quaeret’, hoc est ad 
excusationem examinandam a praetore datum, eumque iudicem, ‚quei ex 
hace lege quaeret’, hoc est ipsum praetorem repetundis. Sane eiusmodi 
iudieis dationem dixerit aliquis iure singulari receptam esse, quoniam de 
ceteris muneribus et excusationibus ipse praetor cognoscere solet, (L.4 $ 1. 
3 D de susp. tut. [26, 10] L. 5 pr. D de extr. cogn. 50, 13), nec minus 
publici iudicii executio soli praetori eisque iudieibus, qui ei lege obvenerint, 
data esse videtur, usque adeo ut neque mandari cuiquam possit, neque iudiei 
dato committi, (L.9 D de off. praes. [1, 18] L. 1 pr. D de off. eius cui 
mand. 1, 21). Verum contra diei poterit universam excusationum causam 
ad in ius vocationem, ad vadimonia, ad exceptiones legitimas pertinere, de- 
que his rebus semper iudicasse recuperatores. (Cie. in Q. Caecil. divin. 17, 
56. Gai. 4, 185). Itaque magis puto, optionem praetori lege delatam fuisse, 
de excusationibus ipse cognoscere an ad iudicem recuperatoresve iri velit. 
Neque praetermittendum est de futuro iudicii die hoc loco agi, deque 
eo excusando, qui abfuturus sit, non qui abfuerit. Scriptum est enim ad- 
esse possit, non pofuerit. Itaque huie capiti rubricam praefeci: de re pro- 
‚ferenda, non, ut Mommsenius, de (iudice reove) excusando. Sequenti 
vero capiti cul Mommsenius inscripsit: de iudicio proferendo vel refere]ndo 
solummodo praescribendum putavi: de nomine referen]do. Quum enim 
initio eius scriptum sit ‚sei eam rem proferet’, praecessisse necesse est, wi 
proferre liceat. 
