472  Ruvonrr: Ad legem Aciliam de pecuniis repetundis, latam 
L.19$ 1 D.de prob. 22, 3.) Vtenim ‚causam dicit’ reus tam defendendo 
(Cie. p. Rosc. Am. 5, 12. p. Quint. 8, 31. p. Sext.8, 18. Lex Cornelia apud 
Gaium L. 25 $1 D de SC. Sil.29, 5. Liv. 29, 19) quam excusando (Terent. 
Hec. 1, 2. 111, Phorm. 2, 1, 42, Lucret. 6, 55. Cic. p. Quint. 18, 57), 
ita noscere causam praetor dieitur non solum ubi de re ipsa cognoscit, sed 
etiam si excusationem admittit. Causae enim verbum duplici significatione 
aceipitur: altera, quum ad rem refertur, quae in iudieium deducta est, al- 
tera cum sontica causa intellegitur, quare ad iudieium quis adesse non possit. 
De verbis ‚ex hace lege’ dubitari potest quo referenda sint: ad ea 
quae praecedunt, ut coniungantur ‚quei eam rem quaeret ex hac lege, an ad 
ea, quae sequuntur, ut procedat ‚ex hac lege causam non noverit’. lllud 
sententiae legis, hoc structurae verborum aptius esse videtur. Itaque factum 
est ut utraque sententia patronum invenerit. Priorem enim Zumptius (p. 22) 
recepit: ‚iudex’, inquit, ‚qui eam rem ex hac lege quaeret videtur is diei, ‚qui 
hodie princeps est iuratorum’. Alteram Mommsenius interpunctionibus tuitus 
est. Equidem ad Zumptii sententiam propensiorem me esse fateor, neque 
enim de causa agnoscenda quidquam praeterea lege cautum invenio. 
Quantum vero temporis excusationes absumant inde perspieitur quod 
Cicero (in Verr. Act. 1. cap. 10 $ 31) sie queritur: Ita prope XL diebus 
interposilis — responsuros esse arbitrantur, deinde se ducturos et dicendo 
et excusando facile ad ludos Victoriae. 
Easque excusationes etiam absentium per procuratorem allegari et si 
iusta causa visa fuerit sententiam differri posse notissimi juris est, quamvis 
alioguin neque adquiratur per procuratorem nec ad cerimen iudieii publiei 
persequendum procurator recte interveniat (Liv. 38, 52. L. 71 D de proc. 
[3, 3] L. 13 $ 1 D de publ. iud. 48, 1) L. 3 C de accusat. 9, 2). 
Quod in fine capitis commemoratur iudicium de ea re factum cave ne 
ad ipsum eremodicium revoces (id enim ad solum praetorem spectat), sed 
recuperatorium illud ac repentinum intellegas, quod in vadimoniis fieri solet, 
ut protinus de re iudicetur (Gai. 4, 185). Igitur triduum illud ex eo die 
computatur, quo valetudinis exceptio proposita fuerit. (Gell. 16, 4. 4. 
L.2$3Dsi quis caut. 2, 11.) 
