anno ab urbe condita 631° vel 632°. 475 
Gaius (L. 6 D de extr. cogn. 50, 13) quam Vlpianus (L. 15 $1 D de iud. 
5, 4) tradit et Publii Syri proverbium confirmat: ‚Iudex damnatur cum 
nocens absoleitur’., 
c. 1. (128) Iudice[s] multam suprema[m] de[b]ea|[nt]. 
Quei in cam rem ex hace lege iudices erunt quei eorum iudex ita non iura- 
verit, is populo multam supremam debeto. Sei ewcusatione uletur et is quei 
b.45. (221) eam rem qu]jaeret causam non noverit, quei eorum ioudex [excusazione utetur 
is apud eum, quei eam rem quaeret, in diebus...iurato: ‚sonlicam causam impe- 
dimento fuisse'. 
Causam multandi agnoseit Cicero (p. Cluent. 33, 91, cuius verbis 
addendum est ex eadem oratione caput 35, 96. 37, 103 segg. p. Caec. 10, 
in Verr. 1, 13). ‚Multam inquit petivit. Qua lege? quod in legem non 
iurasset‘. Itaque non satis valida ratione Car. Tim. Zumptius (de leg. et 
iud. rep. p. 51.52) hanc multam negavit lege aliqua repetundarum peti posse. 
Maximam ex hac causa multam et ipsam in lege collegii fontanorum 
statutam fuisse videmus, in qua tamen lege, ut privata, non publicum illud 
trium millium et viginti assium (Festus v. Maximam p. 144. Ovibus p. 202. 
Peculatus p. 203. 237. Gell. 11, 1. $ 3. 4.), sed, ut in legis actionibus, 
quingentorum assium constat maximum multae sacramentum esse. Ibi enim 
de recuperatorum iureiurando sie cavetur: ‚ni ita iurassit, multa esto A(s- 
sium) D (quingenorum)’. Idque exemplum eo gravius est, quo magis ad 
instar recuperatorii iudicii repetundarum causam formatam esse constat. 
Multam tum demum deberi ‚qguando eitatus neque respondit, neque 
excusatus est velatis apud Gellium (11, 1. 4) legitimis verbis et Varro docet 
et Vlpianus L. 13. $ 2 D de vacat. (50, 5) confirmat. Accedit quod excu- 
sationem justam esse oportet: nam apud Ciceronem (de orat. 2, 68, 275) 
Catulus, quem ille loequentem indueit, ‚in delectu Metello, inquit, cum excu- 
sationem oculorum a me non acciperet et dixisset: Tu igitur nihil vides? 
Ego vero, inguam, a porta Esquilina video villam tuam). Itaque si is iu- 
dex, qui de excusatione cognoscit, causam sufficere negaverit, iurandum 
est sonticam hoc est satis gravem perpetuamque esse, ut impedimento sit. 
Cf. Festus v. Insons p. 111. Prohibere 234. Sonticum 290. Sontica 344. 
L. 65 D de aed. ed. (21, 1) L. 60 D de re iud. (42, 1). Etenim ‚udi- 
candi necessitatem morbus sonticus remittit’ ut Paulus ait: L. 46. D de 
iud. (5, 1). Ea de causa ab Attico (12 ep. 13) Cicero petit hoc: ‚cura ut 
O002 
