476 Rupvorrr: Adlegem Aciliam de pecunis repetundis, latam 
excuser morbi causa in dies singulos. Laenas hoc receperat. Prende C. 
Septimium, L. Statilium. Denique nemo negabit se iuraturum, quem ro- 
gabis. Quod si erit durius, veniam et ipse perpetuum morbum iurabo’. Et 
de Aquillio idem (ad Att. 1, 1) sic loquitur: ‚denegavit et iuravit morbum 
et illud suum regnum iudiciale opposuit’. Item Philipp. 9, 4 ‚re magis mor- 
bum quam oratione excusantem’ inducit. Exemplo iterum est Lex Col- 
legii fontanorum versu XXIII, quam et Mommsenius et egomet ipse expli- 
cuimus in ephemeridibus, quibus inseribitur Zeitschrift für geschichtliche 
Rechtswissenschaft tomo XV. pag. 264. 352., ubi haec leguntur: ‚Recu- 
per[ator qui luminibus captus erit iura]to sese ita gnatum esse’ (sive ut 
Mommsenio placet: ‚caecum se iura]to esse, ita gnatum esse). Ni ita iu- 
rassit A(ssium) V(quinum) multa esto. I(n) d(iebus) [.. iurato, ni iurassit 
uti s(upra) s(criptum) e(st) multa] esto A(ssium) V(quinum)’. In qua lege 
illud notabile est, quod qui de officio iudieis iurare nolit, maximam, qui 
morbum iurare recuset, nonnisi minimam multam sentire iubetur. Quam 
distinetionem quo minus in nostram legem inferamus, ipsa impedimento esse 
videtur huius capitis praescriptio, quum praesertim leges non desint, quibus 
ut ait Cicero (p. Murena 23, 47) ‚morbi excusationi poena addita et volun- 
tas sit offensa multorum quibus aut contra valetudinis commodum labo- 
randum est aut incommodo morbi etiam ceteri vitae fructus relinquendi'. 
Manserunt tamen aliae excusationes legitimae veluti exilii causa solum ver- 
tisse neque postea restitutum esse (Cic. Philipp. 5, 5, 14). 
De temporibus excusationis iuvat adscribere quod Vlpianus habet li- 
bro secundo Opinionum (L. 1. pr. D de vacat.50, 5): ‚Omnis excusatio sua 
aequitate nititur: sed si praetendentibus aliquid sine iudice credatur, aut 
passim sine temporis praefinitione, prout cuique libuerit, permissum fuerit 
se excusare, non erunt, qui munera necessaria in rebus publicis obeant: 
quare et qui liberorum incolumium iure a muneribus civilibus sibi vindicant 
excusationem, appellationem interponere debent et qui tempora praefinita 
in ordine eiusmodi appellationum peragendo non servaverint, merito prae- 
scriptione repelluntur'. 
Nomina ad quaestorem deferantur. 
wei ita non iurabit, eius nomen pr(aetor uei ex h(ace) I(ege) quaeret, 
’ p 300. 
XLVI. facito ad qluaestorem , quoi aerarium provincia obvenerit, non accepta excu]- 
