anno ab urbe condita 631° vel 632%. 479 
Altera vice ampliatur res paulo difficilius. Neque enim satis habet 
lex plurimos maioremve partem nolle iudicare, sed debent duae partes 
eorum, qui adsint, consentire. Vt enim sententiis ferendis praecedere 
oportet duarum partium eorum quicunque de iudieibus quinquaginta adsint, 
consensum concentumque (v. XLIX), ita quo magis iterum ampliare rem 
liceat, eodem numero opus est iudicare negantium. Itaque Acilia lex aliis 
legibus eo distat, quod hae quidem exigunt ut omnes adsint, fere ut privatis 
iudiciis et arbitriis praesentia omnium necessaria est (L. 37 D de re iud. 
[42, 1] L.17 $ 7. L.18 D de recept. arb. 4, 8), verum tamen satis habent 
maiorem partem consentire, quodque maiori parti placuerit id referunt ad 
universos. Quod facit lex Iulia relata apud Ciceronem ad fam. 8, 8 idemque 
placet Celso L.39 D de re iudicata (42, 1) et Pomponio L. 18 D de re- 
cept. arb. (4, 8). Acilia vero, quamdiu duarum partium eorum, qui adsint, 
nondum plenus numerus sit, neque ampliare rem permittit neque iudicare, 
iam ut non satis caute videatur ea pars legis scripta fuisse. 
Tertia ac deinceps ampliatio non tollitur illa quidem, verum tamen 
multa proposita constringitur his verbis: 
Tudices HS n(ummum) w populo debeant. 
XLVIN. Quei iudices ex | hace lege in consilium ire iussi erunt, quei eorum noluerit 
e.4. (119) iw]dicare, is HS n(ummum) w, quotiens quomque amplius bis in uno iu|dicio 
iudicare negaverit, populo debeto. 
Vt arbitrum, qui pecunia compromissa arbitrium recepit, ita iudicem 
praetor cogere invitum potest, ut sententiam dieat (L.3 83. L.4. L.11 $1 
D de recept. q. arb. [4, 8] L.13 $ 2 D de vacat. 50, 5). Itaque per me 
huie capiti etiam haec verba praescribere licebit: ‚De iudicibus cogendeis. 
Cogit autem multa et solitis praeturae pignoribus (cf. Cic. ad Att. 2, 2 fin. 
p- Cluent. 37, 103. Lex Coll. font. 22 ‚Ifn] dfiedws] — perpe]tuis rem 
iudicanto, ni ita iudicarint, ita — multa esto.’ Lex Quinctia ap. Frontin. 
c. 129. Plin. Ep. 4, 29). Quae multa in poenam legitimam hie conversa 
est longe quam multa suprema, quae in excusationibus usu venit (v. XLV), 
maiorem, quoniam de ipso iudicis, cuius excusatio reiecta sit, officio quae- 
ritur. Eaque poena sestertium decem millium nummorum (haec enim iusta 
notae ccIo> explicatio est), ne tum quidem remitti videtur, si iudex iurare 
paratus sit sibi non liquere, quamvis privati iudices ea lege iudicatu solvan- 
