anno ab urbe condita 631° vel 63%°. 513 
exceptione: ‚ufi eius rei causa — de provinciis enim consularibus agendum 
erat — per dies comitiales senatum haberent senatusque consultum face- 
rent’. Neque aliud quippiam Caesar significat de bello civ. libro I, ca- 
pite 5 his verbis: ‚quinque primis diebus, quibus senatus haberi potuit, qua 
ex die consulatum init Lentulus, biduo excepto comitiali — decernitur. 
Item Dio Cassius XLV, 17, qui et ipse factam ex necessitate exceptionem 
commemorat: (ovAn re dyevero zal yvauaı im Tgels Ede£ns Nusgas, am’ aurns 
TS vouumvias agkauevau, mgoeTEInTav ER TE Yap ToU moAeuou — TARRTTFEWEVON, 
oüde ns amopaades, TO un Ev Eneivas RovAsiraı rı Tav Fuudepovruv bir, 
ÄMESY,ovro. 
Introvocandi verbum in privatis causis ad aedes referri solitum, velut 
apud Ciceronem (Verr. 2, 1, 26 ‚Cur ad nos filiam tuam non introvocari 
iubes?’, in publieis causis ad septa vel ovilia trahitur, hoc est locum in campo 
Martio cancellis conclusum, quo tribus suffragiis ferendis ordine veniebant. 
Livius 10, 25: Fabius nihil aliud precatus populum, quam ut prius quam 
intro vocarentur ad suffragium tribus, Ap. Claudiü praetoris — litteras 
audirent e.q.s. 
Illud mirari non oportet, ante legem Caeciliam Didiam adiici potuisse 
exceptionis exceptionem ‚extra quam si quid per saturam feretur’, nimirum 
‚ne populo necesse sit in coniunctis rebus compluribus, aut id, quod nolit, 
accipere, aut id, quod velit, repudiare’, quam rationem Ciceroa ffert in ora- 
tione quam pro domo sua ad pontifices habuit c. 20 8 53. Etenim Festus 
(p- 314) complura exempla exhibet lege Caecilia Didia antiquiora. ‚Satura’ 
inquit ‚lex (mul)tis ali(i)s legibus conferta. itaque in sanctione legum ad- 
seribitur: ‚neve per saturam abrogato aut derogato'. T. Annius Luscus in 
ea, quam dixit adversus Ti. Gracchum: ‚Imperium, quod plebes per satu- 
ram dederat, id abrogatum est’ et C. Laelius in ea quam pro se dixit ('): 
Dein postero die, quasi per saturam sententiis exquisitis in deditionem ac- 
eipitur’. Vtrumque exemplum ad Gracchorum tempora ascendit. 
(Tudex deinceps faciat principe defuncto)(?). 
Iudex deinceps faciat pr[incipe defuncto. 
(') De hac oratione cf. Festus v. Obsidium p. 193, ubi haec habet: ‚C. Zaelius pro se 
apud populum, ut ita nobis terra marique simul obsidium facerent. 
(?2) Sealptoris peccato legis versu LXXII°, laminae vero e versu 28°, rubrica haec excidit. 
Philos.-histor. Kl. 1861. rt 
