5 Car. ZuMPrT, 
causa omnibus qui cum mandatis publicis proficiscerentur concedendum 
fuerit. Quamquam hoc quidem dubito, an sumptus in eam rem faciendus 
sociis ab aerario Romano restitutus sit. Certe Cicero cum scribit in 
Verr. V, 18 navigia magistratibus Rom. in provinciis vecturae et praesidii 
causa sumptu publico praeberi, incertum relinquit utrum is sumptus ae- 
rario Romano an sociorum civitatibus acciderit. Omnino vero Livius 
magis de Italia quam de provinciis videtur cogitasse, quandoquidem de 
sumptibus in praetorem provinciae a sociis necessario faciendis iam ante 
meminit libro XXXIL, 27 ad annum a. Chr. nat. 195, cum M. Porcium 
Catonem in Sardinia sumptus in cultum praetorum a socüs fieri solitos 
traderet aut circumeidisse aut sustulisse. Lex quoque Porcia incertae aeta- 
tis, sed antiqua, in plebiscito de Thermensibus Pisidis (apud Hauboldium 
Monument. legal. p. 137) commemoratur de üs, quae socios dare praebere 
oporteat. Quamvis igitur appareat nonnihil oneris necessarii sociis acci- 
disse a magistratibus Romanis ceterisgque cum potestate peregre versanti- 
bus, hoc tamen constat, reliqua omnia quae ad victum ceultumque eorum 
pertinerent ab aerario Romano praebita esse. Vide Ciceronem lib. II in 
Verr. c. 81 sqg. de frumento in cellam praetoris a Sieulis quidem prae- 
bendo, sed larga aestimatione ab aerario Rom. rependendo, libro IV, 5 
de argento ac veste reliquisque rebus publice praebitis. 
Quae cum ita essent antiquitus summa cum aequitate constituta, 
tamen postquam vetus morum vitaeque simplicitas labare coepit, impro- 
bitas et avaritia eorum, qui potestate erant praediti, adversus fortunas 
sociorum in dies magis grassari coepit. Non erat quidem invalidum ad- 
versus eiusmodi iniurias vetus jius Romanum. Licebat enim etiam pere- 
grinis Romae adito praetore in ius vocare eum, quem a sese pecunias 
abstulisse dicerent, et actione civili res vi atque iniuria ademptas repe- 
tere. Sed hoc salebrosum erat hominibus iuris Romani imperitis, nec 
facile procedebat ignotis et patronorum auxilio destitutis contra hominem 
potentem. Alia via usitatior videtur fuisse, ut ad senatum adirent que- 
stum, qui ea aetate iudicandi potestatem habebat. Ac senatus quidem 
re cognita, si iure conqueri socii viderentur, patronos fere dare solebat 
peregrinis ex suo numero, praetoremque qui quaereret nominabat, ac 
recuperatores item de suo ordine dabat qui iudicarent litemque aestima- 
rent. Atque hac ratione rem actam esse Hispanis anno a. Chr. nat. 171 
