de legibus iudicüsque repetundarum. 23 
re liqueat, praetor amplius pronuntiet, sive rem ampliet. Atque du- 
plex haec ampliandae rei necessitas videtur fuisse, una, si iudex quaestio- 
nis rem non nosse se diceret (vs. xLı—xLv1), altera, si, cum ille quidem 
nosset, omnium qui tum adessent iudicum in consilium missorum plus 
tertia pars nondum sibi liquere declararet. Nam quod sequitur in lege 
Ubi duae partes iudicum qui aderunt — rem agito non ita potest expli- 
cari, ut Klenzius fecit, quasi duas partes de centum iudieibus universis 
adesse necesse fuerit, ut iudicari posset. Nam si hie sensus esset, debe- 
ret esse Ubi duae partes iudicum aderunt, non qui aderunt, quod senties 
diei de duabus partibus praesentium, et supplebis rem sese nosse dixerint. 
Sed, quod caput rei est, planissime demonstratum puto ampliatio- 
nem hac lege permitti, quam cum sublatam esse lege Servilia constet, 
et comperendinationem inductam, de qua in legis aeneae fragmentis nec 
vola nec vestigium, ut aiunt, apparet, non potest haec quidem Servilia 
esse, sed Acilia est, quam Cicero et antiquiorem Servilia et mitiorem 
eam ipsam ob causam dicit, quod ampliationem permiserit. Nam usu 
eonstitit, nihil fere aliud fuisse ampliationem nisi praenuntiam absolutio- 
nis, cf. Livium lib. XLII, 2. Valer. Max. VIH, 1, 11. Neque Sigonius non 
intellexit ampliationem legis fragmentis constitui, vide legis restitutionem, 
quam dedit in libro II de iudiciis cap. 27, pag. 610, sed mira quadam 
ratione a se ipso deseiscens, quamvis ostenderet pag. 612 lege Servilia, 
sublata ampliatione, comperendinationem esse inductam, tamen in Servilia 
lege sese versari putavit. Ne Klenzius quidem cum putat iudieibus per- 
missum esse ut tabellis NL inscriberent, ampliationem removet, sed eam 
prorsus inusitata ratione ita cum comperendinatione coniungit, ut semel 
tantum putet licuisse causam ampliare, quod si factum sit, tum reum 
esse comperendinatum dicit. Quasi non omnis veterum auctoritas teste- 
tur, si utique licuerit amplius pronuntiare, non semel, sed bis, ter, 
septies adeo pronuntiatum esse. Sed disputare hac de re inutile est, 
quandoquidem ipse Klenzius confitetur se confirmare suspicionem suam 
non posse ex iis quae in tabulis supersint, ad cap. XIV pag. 64. Tanto 

Asconius ad Cic. lib. Tin Verr. 9 $.26 cum dicit mittere iudices in consilium est dimittere 
ad sententiam dicendam, ad eam formam iudiciorum respiciens, quae fuit post legem Servi- 
liam et Corneliam. 
