de legibus iudieüsque repetundarum. 31 
Iuniamque permittebatur, atque in causa repetundarum solum iudieium 
publicum relietum est cum poena infamiae. Nihil enim posthac reperi- 
mus simile, qualis ille specie severus, re ipsa lenissimus fuit Catoniani 
iudieii repetundarum exitus, de quo supra vidimus pag. 26. Hoc vero 
nequaquam sic est intelligendum, quasi omnis eiviliter experiendi facultas 
adversus eos, qui in magistratu pecuniam ab aliquo ceperant, sublata sit. 
Nam cives Romani si quam petitionem ex iure civili haberent, etiam 
post legem Serviliam privato iudicio rem persequi et poterant et sole- 
bant: dieit enim universe Cicero divin. in Q. Caec. 5 Civibus cum sunt 
ereplae pecuniae, civili fere actione et privalto iure repetuntur. Ne pere- 
grinis quidem ea litigandi ratio interclusa erat, si eo nomine agere vole- 
bant, quo nomine iure civili actio erat constituta. Sed quicunque ex 
lege repetundarum petitionem habebant, hi iam non aliter nisi publico 
iudiecio experiri poterant. Quae res magnopere dubito num tam sociis 
utilis fuerit ad res suas recuperandas, quam opportuna fuit ad inimieci- 
tias inter se civium Rom. exercendas. Nam cum culpae gradus lege non 
admitterentur, et quisquis contra legem fecisse iudicatus erat, poena legis, 
infamia, teneretur, effectum est ut ipsa lex promptissimum affligendorum 
hominum invisorum instrumentum esset, et rursus, si quis iudicibus tan- 
tam poenam non meruisse videretur, ut absolveretur potius omni socio- 
rum crimine, quam propter pecuniae restitutionem statu deiiceretur ac 
vitae dignitate privaretur. Itaque illa severitate legis minus homines a 
maleficiis adversus subditos deterriti sunt, quam cautiores facti ne civium 
suorum animos a se abalienarent, crevitque in dies cum legum copia, 
diligentia, acerbitate sociorum miseria, donec alia remedia inventa sunt. 
De praemiis accusatorum lege Servilia non primum inductis sed 
confirmatis, diximus. Ea non dubito quin etiam pecuniaria fuerint, cu- 
ius rei facultatem praebuit litium aestimatio in duplum. Certe hac 
fere aetate Quadruplatorum natio extitit, qui non reip. cura aut op- 
pressorum misericordia sed quaestus cupiditate ex bonis damnatorum ad 
accusandum adducebantur. Vixitque tum M. Brutus, dedecus familiae 
suae, quem L. Crassus apud Ciceronem lib. II de orat. 55 omnem vocem 
ac linguam in turpissimum calumniae quaestum contulisse dieit. Deest 
quidem certum exemplum unde intelligatur eum quaestum etiam ad re- 
petundarum iudicia pertinuisse, sed iungit tamen Cicero in divin. c. 21 
