476 Car. Zumer, 
testamenio ageretur, non modo duas tabellas, damnatoriam ei absoluto- 
riam, simul cognoscentibus dedit, sed terliam quoque qua ignosceretur üs 
quos fraude ad signandum vel errore inductos constitisset. Appellationes 
quotannis urbanorum quidem litigatorum praefecto delegabat urbis (t), at 
provincialium consularibus viris, quos singulos cuiusque propinciae negotüs 
praeposuisset. 
Totum locum descripsimus, ut et ostenderemus ex eo quae iudi- 
ciorum commutatio sub Augusto facta esset, et simul nonnulla in ipsis 
Suetonii verbis illustraremus quae vulgo non recte intellecta essent. 
Primum est de iudicum lectione. Eam cum antea praetor ur- 
banus solus instituisset, ita ut quotannis album proponeret unde sumeren- 
tur per eum annum qui in singulis causis iudicarent, Augustus sibi suae 
esse curae voluit. Primum opinor anno a. Chr. 28, cum praefectus mo- 
rum censuram ageret, decurias iudicum ordinavit, ut ait Plinius nat. hist. 
XXXII, 8: ac deinde et ipse et eius successores, qui in omnibus rebus 
Augusti exemplum pro lege sequebantur, recognoscebant (Sueton. Aug. 
29), alios expungebant (id. Claud. 16) sive notabant (id. Domit. 8), alle- 
gebant alios (id. Tiber. 51). Quod imprimis fiebat in recognitionibus 
equitum, ideo quod ex tabulis censoriis album quoque iudicum confiei 
oportebat. Quapropter Plinius nat. hist. XXIX, 8 Decuriae, ait, pro 
more censuris principum examinantur, inquisitio per parentes (?) agitur, et 
qui de nummo iudicet a Gadibus columnisque Herculis arcessitur. Nee 
tamen praetoris munus in conficiendo ac proponendo albo iudicum plane 
cessavit, id quod Ernestius in excursu ad Sueton. Tiber. 41 et Bachius 
in Historia iurisprud. Rom. III, 1 $. 26 existimarunt. Quin extraordina- 
ria potius cura principis in ea re videtur fuisse.: Quid enim factum es- 
set absente principe, velut cum Tiberius per duodecim annos Roma ab- 
esset, iudices autem quotannis suppleri deberent? Ac certum de ea re 

(') Sic legendum cum doctissimo quoque interpretum pro eo quod veteres editiones 
obtinet praetori — urbano: a quo enim appellatio fieret nisi a praetoribus urbano aut pe- 
regrino? 
(*) Inepte vulgo legitur per parietes. Pertinet ad censoriam quaestionem quis pater 
et avus, civesne et ingenui: quin ex ea re anuli aurei ius pendebat. Vide Plinii nat. hi- 
stor. XXXII, 8. Magnam inguisiterum negligentiam commemorat in simili re Suetonius 
Claud. 16. 
