478 Car. Zumpr, 
Augusto rjam tertiam? quandoquidem idem Suetonius Caes. cap. 41 Caesarem di- 
en ctatorem iudicia docet ad duo genera iudicum redegisse, equestris ordinis 
postea fu- ac senatorü, sublatis tribunis aerarüs, quod erat tertium. Omisit Sueto- 
erut nius in iudiciorum ordine, qui sub Augusto fuit, describendo annotare, 
tertiam decuriam ab Antonio consule restitutam esse, sed aliter atque 
olim compositam ex iis qui ordines duxerunt, i. e. qui centuriones fue- 
rant in exercitu. Eius rei certa memoria non extat nisi apud Ciceronem 
in Philippieis I,8. V,5. VII, 2. XIII, 2. Ac reprehendit legem Anto- 
niam Cicero Phil.V, 5 iure, opinor. Neque enim illi centuriones emeriti 
Iulia lege excludebantur, si, quod fere moris erat, confectis stipendiis anulo 
aureo donati essent: nam tum inter equites Romanos iudices legi poterant. 
Sed nimirum intererat aliquid, quoniam inter equites Romanos rarissime 
emergebant, si lege Pompeia iudicum lectio ex census ordine fiebat. Ita- 
que constituerat Antonius ut iure suo qui centuriones fuissent, sicut antea 
tribuni aerarii, non censu, inter equites iudicarent. Hanc igitur et sic 
compositam decuriam tertiam Augustus videtur servasse, nam priscum tri- 
bunorum aerariorum institutum, semel sublatum, ab eo restitutum esse 
nec veterum quisquam tradit, nec credibile est. Nec quod Cicero Phi- 
lippica, XIII 3 dieit acta Antoni rescissa, leges refixas esse ab senatu, ad 
hanc iudiciariam legem pertinere videtur, ac si tum pertinuerit, restitutus 
est mox Antonius diuque in republica valuit. 
Locus classicus de iudicum decuriis est apud Plinium in nat. hist. 
XXXIII, 7 seq., ubi proprie de anulis aureis agit, sed in summa brevitate 
et quaesita elegantia subobscurus. Primum hoc non intelligo quod ait 
Augusto decurias iudicum ordinante vix singula milia in decurüs inventa 
esse. Nam prima decuria senatorum ne dimidium quidem eius numeri 
habere poterat, quoniam Augustus ipse affluentem senatorum numerum, 
cum amplius mille essent, ad pristinum modum redegit (ut ait Suetonius 
in eius vita c. 35), ita ut posthac circiter sexcenti videantur fuisse et qua- 
dringenti ad legitimum senatus consultum confieciendum suffecerint (Dione 
Cassio teste lib. LIV, 35). Sed horum quoque sexcentorum perquam multi 
aut annis LX maiores et iudicandi munere soluti, aut magistratus aut ab- 
sentes erant, ut, si prima decuria solorum senatorum esset (ut sane vide- 
tur), vix quadringentorum videatur fuisse: tantum abest ut singula milia 
