de legibus iudieüsque repetundarum. 487 
ere, quatenus provocatio a iudicum sententia, non a magistratuum in causa 
instruenda decretis, concessa fuerit. Nam rerum scriptores cum de co- 
gnitionibus prineipum dieunt, non distinguunt utrum illae cognitiones in 
causis recentibus an in iudicatis factae sint, verbi causa Suetonius, ubi de 
Claudii et Neronis Imperatorum cognitionum consuetudine memoriae pro- 
dit (1), et cum appellationum ad prineipem factarum meminerunt, non 
addunt utrum eas appellationes dicant, quae fiebant adversus magistratuum 
decreta in iure, an quae contra consummatas iudicum sententias interpo- 
nebantur. Augustus, ut tradit Suetonius c. 33, appellationes urbanorum 
quidem litigatorum praefecto delegabat urbis, at provincialium consulari- 
bus viris, quos singulos cuiusque provinciae negolüs praeposuisset. Quod 
litigatores appellat, res videtur tantummodo pertinere ad causas privatas, 
sed ne in his quidem certa quadam ratione dixeris utrum appellationes 
intelligendae sint ab eo, quod a magistratibus in iure fit, verbi causa in 
possessione danda, an a sententia iudieum. Ego prius appellationum ge- 
nus intellectum puto. Rursus Gaium tradit idem Suetonius in eius vita 
c. 16 magistratibus liberam iurisdictionem et sine sui appellatione conces- 
sisse. Ne hince quidem liquido apparet utrum Gaius in causis privatis 
plenum ius veteris reipublicae restituerit, an, si iurisdictionis vocabulum 
prematur, magistratibus tantum veterem in decernendo auctoritatem red- 
diderit, sibi autem appellationem a iudicum sententiis reservarit. Quam- 
quam magis est ut credam Gaium, qua erat ingenii effervescentia, priva- 
torum quidem iudieiorum administrationem prorsus liberam et magistrati- 
bus et iudieibus reliquisse. Verum eius imperium breve fuit, et Claudius, 
qui illi successit, cum insigni agendi sedulitate esset, rursus iuris et pri- 
vati et publiei administrationem maxime ad sese pertinere existimavit, quippe 
qui, Suetonio teste, diebus festis profestisque saepe in noctem usque ius 
diceret et cognosceret. 
Ut rem conficiam, credo sane principes etiam a sententiis iudicum 
pronuntiatis appellationes recepisse, initio quidem parce, paulatim frequen- 

(') Cf£. Sueton. in Claud. 14, quem locum supra posui pag. 485. Idem in Nerone c. 
15: Cognoscendi morem eum tenuit, ut continuis actionibus omissis singillatim quaeque per 
vices ageret. Quotiens autem ad consultandum secederet, neque in commune quicquam ne- 
que propalam deliberabat, sed et conscriptas ab unoquoque sententias tacitus ac secreto legens 
perinde atque pluribus idem videretur pronuntiabat. 
