8. 34. 
De appel- 
lationibus 
principis 
ex pro- 
vinciis. 
488 Caz. Zumer, 
tius, cum et litigatores assuevissent non acquiescere nisi in sententia pru- 
dentissimorum iureconsultorum, qui circa prineipem essent, et reis con- 
demnatis ultimum, si permitteretur, auxilium experiri necesse videretur. 
Certam quoque mentionem iudicii rescissi invenio apud Suetonium, ubi 
tradit Domitianum ambitiosas centumeirorum sententias rescidisse (in illius 
vita c. 8). Quodsi centumvirorum, sine dubio etiam aliorum iudiciorum 
privatorum, ac si privatorum, multo magis publicorum, in quibus admi- 
nistrandis summa res publica agitur. 
Paululum diversae sunt restitutiones damnatorum, quae et in 
veteri republica aliquotiens factae sunt post turbas civiles et tempestates 
factionum sedatas, verbi causa post bellum civile Marianum, et Impera- 
torum aetate frequentiores fiunt. Olim quidem restitutio damnati nisi per 
senatum populumque Rom. fieri non potuit, sed Imperatores paulatim 
eam quoque rem sui iuris fecerunt. Claudius quidem Imp. Suetonio te- 
ste (in eius vita c. 12) neminem exulum nisi ex senalus auctoritate resti- 
Zuit, sed quod ei haec res in laude civilitatis apponitur iam potest signi- 
ficare reliquos fere Imperatores restitutionem damnatorum sui arbitrii pu- 
tässe. Qui autem restituere poterat princeps, sine dubio etiam interce- 
dere poterat ne condemnatio rata esset, priusquam ipse rem denuo exami- 
nasset. Res igitur paulatim eo devenit ut princeps non solum adversus 
magistratuum decreta, sed etiam adversus iudicum sententias ordine latas 
ac pronuntiatas appellaretur, nec eae tum ratae essent priusquam prin- 
ceps denuo rem cognosset. 
Huius autem potestatis legitimus fons est in tribunicia potestate 
perpetua, primum Caesari data, teste Dione Cassio XLII, 20, deinde Augu- 
sto ita attributa ut nominatim ei permitteretur EnnAnros dinalew, quod 
idem tradit Dio LI,19, i. e. si provocatum ad eum esset, ipsum statuere. 
Ceterum totum hoc provocandi ius legitime quidem non posside- 
bant nisi cives Romani, peregrini non habebant, sed imperio subiecti erant. 
Sed hoc ipsum imperium princeps in compluribus provinciis habebat, le- 
gatisque suis demandabat praeter eas res quas in mandatis excipiebat suo- 
que ipsius arbitrio reservatas volebat. Inde natum est etiam provinciali- 
bus qui non essent cives Romani ius appellandi principis: hinc illae ap- 
pellationes provinciales, ad quas diiudicandas Augustus Romae sin- 
gulos consulares, amicos suos, singulis provinciis praefecerat, provinciis 
