de legibus iudieüsque repetundarum. 489 
intellige suis, nam populi sive senatus provinciae nihildum ad prineipis 
curam in hoc quidem genere pertinebant. Hac re factum est etiam ut 
summa et infinita potestas, quam olim proyinciarum praesides in rerum ca- 
pitalium quaestionibus habebant, imminueretur. Etenim legatis suis cito 
Imperatores videntur praescripsisse intra quos fines potestatem demanda- 
tam tenerent, imprimis ne honestioribus provincialium capitales poenas 
infligerent, nisi si ipse Imperator antea consultus esset (vide 1. 27 Dig. 
de poenis, ubi mandatorum mentio fit). Contra proconsules a senatu 
sorte missi in populi provincias plenam in quaerendo ac puniendo pote- 
statem diu, et sub Traiano etiam, retinebant, ut intelligi licet e frequen- 
übus saevitiae exemplis, quae mox de hoc praesidum genere afferentur. 
Hadrianus eos qui in numero decurionum essent capite puniri prohibuit, 
ait 1. 15 Dig. de poenis, fortasse suis tantum legatis praescribens. Sed 
res eodem rediit. Nam quae bene instituta viderentur in Caesaris pro- 
vinelis, non poterant non paulo post recipi in populi provinciis. Itaque 
ne hoc quidem negarim, progrediente tempore fortasse etiam ex populi 
provinciis coeptum esse appellari Imperatorem, quamvis senatus esset pro- 
prie qui appellari deberet. Hoc tamen patet, illud quod Dio Cassius su- 
pra citatus tradit, neminem praeter unum Imperatorem in toto imperio 
Romano debere capitalem poenam cuiquam honestiori imponere posse, 
magis ex iure novissimo esse quam ex eo quod primo post Chr. nat. sae- 
eulo fuit. Nam cum verum sit de civibus Romanis, qui provocare po- 
tuerint, non verum est de peregrinis provincialibus. 
Tantum suffieiat de novo iure provocationum sive appellationum 8.35. 
ad principem. un 
Sed dicendum etiam est de iure appellandi ad senatum. Hu-ad sena- 
ius quidem iuris meminit Suetonius in Nerone c. 17, ubi postquam com- m 
plura nova iuris instituta sub illo principe commemoravit, ad extremum 
adiieit: eZ ut omnes appellationes a iudicibus ad senatum fierent. Aliter 
Tacitus Annal. XIV, 28 de eodem principe: auxilque patrum honorem sta- 
tuendo, ut, qui a privatis iudicibus ad senatum provocavissent, eiusdem pe- 
cuniae periculum Jacerent, cuius Ü qui Imperatorem appellavere: nam antea 
vacuum id solutumque poena fuerat. Item Vopiscus in Probo (qui occi- 
sus est a. post Chr. nat. 282) c. 13 permisit patribus ut ex magnorum iu- 
Philos.- histor. Kl. 1845. Qggq 
