506 CıAır. ZuUMmPr, 
tum Marciani e libr. III Instit. est 1. 11 Dig. de off. praesidis (T, 18). 
Omnia provincialia desideria, quae Romae varios iudices habent, ad offi- 
cium praesidum pertinent. Et 1.10 eiusd. tit. Ex omnibus causis, de qui- 
bus vel praefectus urbi, vel praefectus praetorio, itemque consules et prae- 
tores ceterique Jiomae cognoscunt, correclorum et praesidum provincia- 
rum est nolio ('). In hoc quidem genere Italia formam provineiali simi- 
lem accepit, postquam Hadrianus Imp. omnem Italiam, exceptis regioni- 
bus suburbanis, quae intra centesimum a Roma milliarium essent, quat- 
tuor consularibus iuris administrandi causa distribuit (?). Nec dubitari 
potest quin illi praesides, summa in sua quisque provincia potestate prae- 
diti, iudices recuperatoresque in talibus causis, si opus esset, contraxe- 
rint, ac de eorum sententia pronuntiarint, salva appellatione ad princi- 
pem. Nam et cohortem suam quisque habebat, et cives Romani in pro- 
vinciis permulti erant, e quibus iudices legerentur. Quodsi, qui iniuria 
aut damno affecti erant, ius suum a praeside provinciae obtinere non po- 
terant, nihil quidem aliud supererat nisi ut Romam mitterent ad senatum, 
aut Imperatorem appellarent. 
. De publicanorum iniustis exactionibus cautum erat in legibus sin- 
gulorum publicorum, quae ad omnium cognitionem palam expositae erant. 
(') Nec dubitamus quin praesides etiam de comitibus suis legatique sui cognoscere po- 
tuerint, quamquam invaluit consuetudo, ut de talium hominum eriminibus successoribus suis 
cognoscendum relinquerent. Eiusmodi quid videtur continere fragm. Ulpiani de off. pro- 
cons. in leg. 6 $.1 Dig. de poenis, sed locus corruptus est, qui cum de comitibus inci- 
piat dicere, in servis, de quibus nulla potest dubitatio esse, desinat. 
(?) Spartianus Hadr. 22 Quazituor consulares per omnem Italiam constituit. Cf. Capi- 
tolin. Pio 2 ab Hadriano inter quattuor consulares, quibus Italia committebatur, electus est 
ad eam partem Italiae regendam, in qua plurimum possidebat, ut Hadrianus viri talis et 
honori consuleret et quieti, |Neque Marcus eam rem videtur commutasse, sed alio nomine 
invento fortasse etiam regiones paulo aliter constituisse, in cuius vita Capitolinus ec. 11 
sic ait: Datis Juridicis Italiae consuluit, ad id exemplum quo Hadrianus consulares viros 
reddere iura praeceperat. luridicos quidem regionum Ttaliae appellatos invenimus in in- 
scriptionibus quinque diversos, regionis Transpadanae (nr. 3143 Orell.), Aemiliae et Li- 
guriae, quae olim fuit Cispadana (nr. 3044), Flaminiae et Umbriae (nr. 3177), Campaniae 
(ar. 3173), denique Apuliae et Calabriae (nr. 1178): nec sane, si Italiam cogitas, paucio- 
res esse potuisse facile intelliges, quamvis Campaniae et Lucaniam et Bruttium adiungas. 
Quodsi quattuor sub Hadriano fuerunt, necesse videtur ut unus omnem lItaliam inferio- 
rem rexerit. 
