8. 46. 
De poe- 
narum 
gradibus 
et diseri- 
mine ho- 
nestiorum 
et humili- 
orum ci- 
vium sub 
Imperato- 
ribus. 
508 Car. Zumer, 
Epist. II, 11,8. Nec hoc iniuria, quandoquidem senatus ita summam in 
republica potestatem habebat, ut, cum ipse iudicare vellet, ordinariis iu- 
dieiis supersederi posset. 
Superest ut de poenarum modo ac gradibus dicamus, quoniam 
vidimus poenam repetundarum, quo cerimine jam fere omnia comprehen- 
debantur, quae ad potestatis publice datae abusum pertinent, non unam 
et certam, sed prouti admissum erat, variam fuisse. 
Extremis liberae reipublicae temporibus capitis supplicium in eive 
Romano iudicum sententiis condemnato prorsus desueverat. Quo citior 
ac durior animadversio in servos et peregrinos, eo lenior erat in eives: 
atque in civibus magnopere intererat utrum aliquis e tunicata libertino- 
rum plebecula in manifesto maleficio deprehensus, an accusandus esset et 
iudicum sententiis subiiciendus fecissetne adversus legem, an non fecisset. 
Hoc certe intelligitur ex legibus ipsis et rerum ea actate gestarum histo- 
ria, ei, qui factum aut culpam aliqua saltem ratione negare posset, ut 
accusatore et iudicibus opus esset, non verendum fuisse ne capite lueret. 
Summa enim poena legum omnium sub certis auctorum nominibus lata- 
rum, verbi causa Cornelianarum, Iuliarum, aquae et ignis interdictio 
erat. Legibus quidem XII tabularum capitale supplicium magnae parti 
nocentium proposita fuerat: sed dudum in locum illarum successerant 
aliae leges, quae quamvis nocentium multitudinem culpa accuratius defi- 
nienda augerent, foeditatem tamen sanguinis profusi et cervicum fracta- 
rum sustulerunt. Ne parrieidii quidem poena more maiorum manebat, 
nisi cum reus fatebatur: ut fateretur autem nemo quaesitor tanti putabat 
artificiosis eum quaestionibus cogere.. Cum aquae et ignis interdictione 
coniuncta erat bonorum omnium publicatio. Ttaque qui aliquid de bonis 
servare sibi vellet, priusguam condemnatio ore praetoris pronuntiaretur, 
urbe exibat et solum vertebat, i. e. fines, intra quos ius civile sive Roma- 
num valebat, relinquere properabat. 
Haec poenarum sumendarum lenitas (!), quoniam ad solos cives 
Romanos pertinebat, sub Imperatoribus magis magisque mutata est; nec 
(') Una lenioris usus quasi legitima erat exceptio, cum senatus rempublicam in peri- 
culo hostili versari decreverat, consulesque decreto suo armaverat, quae sollemnis erat de- 
claratio non ius civile, sed bellicum valere debere. 
