Gerhardt: Untersuchung der LEiBNizischen Mannscripte. 23 



sed etiam contra objectiones defendi nullo modo poffe: quod ille quidem 

 ad landein magnitudinemque et ut ipfe appellat triumphum Fidei re- 

 ferre videbatur, cum potius ad cladem ejus et subverfionem pertineret. 

 Quid enim est absurdum effe, si hoc non est dogma quod argumentis 

 ineluctabilibus revinci potest. Praeterea in rem ipsam veniens in 

 maximi momenti caufa, quod generatim pronuntiaverat , speciatim de- 

 monstrare conabatur, et potiffimum id agere videbatur, ut Manichae- 

 ismus, id est doctrina duorum prineipiorum , unius bonl, alterius 

 mali, cominendaretur tanquam sine quo origo mali coneipi non 

 poffet, quanquam autor profiteretur , nihil sese ea re in Ecclefiae 

 Christianae perniciem moliri, quae protestatio multis facto contraria 

 habebatur. 



Cum ergo saepe diseeptationibus Ulis intereffem, quibus Baylianae 

 ratiocinationes ventilabantui', libereque explicarem, quantum a rata 

 ratione abeffent, quae ille acute magis et docte quam vere differebat, 

 impositum mihi est plus semel a summae inter mortales dignitatis 

 principe, ut scripto complecterer quae dicebam, idque feci eo libentius 

 faciliusque, quod inde a juventute diligenter traetaveram hoc argu- 

 mentum, quando philosophiae dabam operam, et juris aeterni fontes 

 rccludebam. Cumque ita per intervalla diversas quaestiones differ- 

 tatiunculis complexus effem, hortati sunt deinde amici, ex quibus 

 nonnulli sunt religionis studio et Theologiae peritia clari, ut in unum 

 opusculum componerem omnes, quo pluribus prodeffe poffent. 



Cum vero confilium mihi sit pietatem religionemque tueri et dog- 

 mata Ecclel'iarum Augustanae confeffionis in hoc argumento tutillima 

 aptiffimaque eam in rem semper vifa effent, synopfim quandam bre- 

 vüTimam sententiarum mearum, quibus utendum putabam in bac caufa, 

 ideo confeci ut oeubs judieiisque infignium aliquot Theologorum nostra- 

 tium subjici poffet. 



Tractationis duae smit partes, una de DEO, altera de HOMINE. 

 In Deo speetantur magnitudo et bonitas et communia utriusque, in 

 Homine et natura et gratia. 



Divina magnitudo studiofe imprimis contra Socinianos, et 

 Conradum Vorstium, aliosque Semisocinianos afferenda est. Consistit 

 autem in tribus potiffimum, primordialitate, omnipotentia, omniscientia. 



Priinordialitas duas habet partes, independentiam Dei ab aliis, 

 et omnium dependentiam a Deo. 



Independentia Dei facit, ut sit neceffarius atque aeternus in 

 existendo. quod vocant Ens a se, et ut sit liberrimus in agendo, nee 

 nifi a se ipfo ad actiones determinetur. 



Sed haec independentia non facit, ut tyrannice agat, seu ut stet 

 pro ratione voluntas, aut ut ipfum jus condiderit suo arbitrio per 



