Gerhardt: Untersuchung der LEiBNtzischen Manuscripte. 2i 



DEUS qui peccare non potest, moraü quadam neceüitate suae 

 sapientiae bonitatisque ad Optimum agendum eligendumque obligatio*, 

 ejusque intermLfsio omni peccato creaturae pejor foret, quia divinam 

 perfectionem Lmpugnaret. Nam minus bonum habet rationem mali. 



Itaque quod DEUS peccatum permifit, non alia effe ratio potest, 

 quam quod salva sapientia sua non potuit non permittere, quoniam 

 scilicet inter innumeros Mundos poJTibiles Optimum eligit, in hoc 

 autem malum aliquod culpäe involvebatur, quod nos utique a posteriori 

 seu ab efl'ectu judicamus, vel ideo (püa permifit. 



Et proinde judicare debemus, etfi poffibiles fuiffent mundi. a 

 quibus peccatum abfuiffet, eos tarnen in summa, Omnibus cömputatis 

 nostro mundo perfectione inferiores fuiffe, in quo pictura per umbras, 

 barmonia per diffonantias apte admiffas. exaltata est. 



Peccatum ergo Voluntatis divinae permiffivae objectum est, non 

 ut finis, imo nee ut medium, sed tan tum ut conditio sine qua non 

 poterat Optimum obtineri, seu tanquam id quo non admiffo Deus 

 sapientiae bonitatique suae summae non satisfeeiffet. 



Hinc patet, originem mali ultimam non in voluntate divina quaeri 

 debere, sed in originali imperfectione creaturarum, quae ideali ratione 

 continetur in veritatibus aetemis, objectum internum constituentibus 

 divini intellectus, neque malum adeo ab optimo rerum systemate 

 poffibili exeludi potuiffe. 



Caeterum Dens ita permittit peccatum, ut non ipfius, sed pecean- 

 tium sit culpa, nemmemque ad peccandum destinat. sed tantiun pecca- 

 turum aliquando non impedire decernit, neque ideo pro complice 

 peccati haberi debet, quando per sapientiae supremae leges impedire 

 nee debebat. 



Quodfi ergo, ut ostendimus, unica legitima permittendi peccati 

 causa tunc adest, cum non debet non permitti. facile apparet, minime 

 probari poffe superlapfariorum quorundam rationes, qui Deum per- 

 mififfe lapfum putant, ideo tantum ut haberet in quorum poena 

 justitiam, aut in quorum venia mifericordiam ostenderet. Nifi enim 

 majores rationes Deum moviffent, melius justitiam impediendo peccatum, 

 melius bonitatem ini[)ecbendo miferiam ostendebat. 



Ita Justitiam Dei (cujus summus gradus est Sanctitas) affe- 

 ruimus in antecefium, etfi non ex sola bonitate, sed ex bonitate et 

 sapientia combinatis nascatur, cum scüicet bonitas ad substantias alias 

 intelligentes refertur. Itaque pei-tinet ad Communia Magnitudinis 

 et Bonitatis, de quibus nunc agendi locus est. 



Justitia ergo Dei res arbitraria non est, sed ex aetemis sapientiae 

 regulis fluit, nee Deus omni jure solutus est, ut poffit punire inno- 

 centem. Licet enim superiorem non habeat, ipfe tarnen satisfacit sibi. 



