Di:mmi.er: Eine Streitsclirift für die Priesterehe. 427 



vocante, sed ex operante, cum idem apostolus dicat , (jula non est colentis u„m 9, 

 neque currentis^ sed Del miserent'is'' . 



Nam cum siut trin principalia et <juasi elTectiva, per quae omnis 

 anima humana capax et compos rationis quiccpiid spiritalis boni ap})re- 

 hendere et percipere potest, ajipreliendit et percipit et sine quibus niliil 

 prorsus capei-e possit: liberum arbitrium videlicet, mandatum et gratia 

 (libero enim arbitrio bona a malis decernimus atque eligimus; mandato 

 ad omnia facienda provoeamur ac incitamur; gratia promovemur et ad- 

 iuvamur), liorum omnium tarnen gratia domina et magistra et quasi 

 praepotens imperatrix et regina est'', ad cuius nutum caetera pendent 

 et ab ea vim et efficaciam expectant et .'ine illa nihil praevalent, sed 

 quasi stolida et mortua, sicut materia sine forma, iacent et subiacent. 

 Logo enim materiae seeundum proportionem " aliquam liberum arbitrium 

 possumus accipere non incongrue , gratiam vero loco formae ^, mandatum 

 autem, quod medium est, quasi instrumentum ad utrumque respicere, 

 quo summu.s artifex Dominus liberum arbitrium quasi stolidam materiam 

 moveat et promoveat et formam gratiae illi componat. Et sicut materia 

 sine foi-ma est horrida et deformis, ita liberum arbitrium est horridum 

 et deforme sine gratia superveniente, se movente et promovente, man- 

 dato medio- quasi instrumento (ut diximus) interveniente. Quod ergo 

 forma in materia, hoc in libero arbitrio per quandam similitudinem est 

 et" gratia: et quod, materia .sub forma, hoc idem est^ libera voluntas 

 sub gratia. Et item quod est instrumentum ipsorum, hoc esf^ man- 

 datum ad utrumque istorum. Instrumentum namque sordidam materiam 

 et horridam atque asperam, obscuram et quasi caecam emaculat et ex- 

 polit et claram, planam et"" lucidam forma superveniente reddit. Sic et 

 mandatum liberum arbitrium sordidum et horridum, asperum et in- 

 cultum, obscurum et caecum nitidat et' comit, lenit et excolit, lucidat 

 et illuminat, sicut propheta dicit: Praeceptum Dom uü lucidum;, illuminans Ps. is, c 

 oculos', splendore gratiae superveniente. Et sicut materia et instrumen- 

 tum sine forma nihil valent, ita libera voluntas et mandatum sine gratia 

 nihil virtutis habent. Quid enim liberum arbitrium vel mandatum sine 

 gratia praeveniente et subsequente pote-st? Gratia namque ad liberum 

 arbitrium mandatum quasi nuntium ac famulum mittit; mandatum libe- 

 rum arbitrium provocat atque quasi sopitum excitat, ut ad bona facienda 

 evigilet et exurgat vianKpie ei, quam pergere'' debeat, quasi caeco de- 

 ducendo demonstrat. Quorum utrumque si gratia' deseritur"", nihil om- 

 nino per se posse probatur". Quod si conatur, deficit", non proficit, 



•^ doinini miserantis H. ^ fehlt in H. <= propositionem H. ^ formo H. 



* /ehU in den Aiisg. ' et Jf. S et H. ^ ac Ausg. ' /ehlt in der Ausg. 



^ peragere Au.ig. ' a gratia Artsg. ™ seseretur H. ° potest ßir posse 

 prob. Ausg. " deficitur H. 



