FAMILIE. 113 



W ogolno^ci rosliny krzyzowe odznaczaja sig mocnym, 

 niekiedy przykrym czosnkowym zajDachem. Smak maja 

 we wszystkich czesciach, mianowicie w ziarnie i korzeniu 

 gorzkawy, czasem nader ostry, pochodz^cy, jak niekto- 

 rzy s^dza , od pewnej lotnej oleistej istoty, w chemii nie- 

 dobrze jeszcze poznanej. Pierwiastek ten szczegolniej 

 jest obfitjmi w ziarnach gorczycy, w korzeniach chrzanu 

 zwyczajnego, w lisciach niektorych gatunkow z rodzaju 

 Cardamine, Lepidium i t. p. Dlatego czesci takie, we- 

 wnatrz wzi§te, organa trawienia mocno draznia, a przylo- 

 zone do skory takow^ rozczerwieniaj§,, zapalaj^ i naksztalt 

 wezykatoryi skutkuj^.. Niektore wszakze mniejsza maj^ 

 ostrosc; owszem wieie jest b^dz z natury badz ze sposobu 

 hodowania, caJkiem lagodnych, a takie juz jako przypra- 

 walekko drazni§.ca i apetyt wzbudzajaca,juzjako zdrowy 

 pokarm, powszechnie sig uzywaj^; np. kapusta, brukiew, 

 rzepa, rzodldew, Hscie rzezuchy ogrodowej i niektore in- 

 ne umyshiie pielggnowane. Gatunki zas mniej wiecej ostre, 

 s^ bardzo skutecznem i oddawna znanem lekarstwem 

 przeciw szkorbutowi; uzywaja si§ nawet czasem za sro- 

 dek pot wzbudzajacy i flegme sci^gaj^cy. Nasion ostrzej- 

 szych sztuka lekarska na tak zwane synapizmy uzywa. 

 Roshny krzyzowe, mianowicie warzywne, maj^c w skJa- 

 dzie swoim znaczna ilosc saletrorodu, do natury istot zwie- 

 rzecych zbhzaja sig; dlatego i pozywniejsze s^ od wielu 

 innych pokarmow roshnnych, i podczas fermentacyi zgni- 

 Jej wyziewaja czestokroc ammoniak, zwierzece istoty ce- 

 chuj^cy. Dla tej zapewne przyczyny, niektore z nich do 

 dobrego wzrostu wymagaja gruntu nawozem zT\ierzecym 

 uprawionego, i wogolnosci bujniej rosna w bhzkosci miejsc 

 od ludzi zamieszkanych. Nakoniec ziarna tej familii ro- 

 slin, majac zarodek oleisty, wydaja podostatek oleju , ro- 

 wnie na pokarm jak i do palenia w lampach zdatnego. 



Toml. 15 



