4o $360 (o) $9386 
IL Nequetacendum eft , quod aeris Auftrina conftitutio vegetationi plurimüm proficiat, 
Septefitrionalis econtra ob(it, quare do&iores hortulani arbores fuas precoces conftanter ita plan- 
tant , nt m illarüm tmuro vel edificio ab aura ventisque Septentrionalibus fit munitum; 1dem 
mulrum feculorüm. experientia confirmant Vine Tockavienfes in Ungaria, a quibus ventos Sep. 
jonales per montium carpathicorum tractum benigna natura ita arcuit , ut foli vetiti meridio- 
nales, precipue Aufter'& fol meridionalis ad eas a ec poffint , ficut Archiater Regius Dres. 
denfis Edi re&e & in fda hiftoria naturali W'arfavien(i preclare monuit. [mo fertilitas totius Rez 
gni Ungaria a fimili fitu, coroneque montium pedet, ficüt olim jam in medicina caftrenfi expli-: 
Rhin Jdem fitin Rhingovia ad Rhenum vino Rhenano celeberrima : Vine& tám Tockavienfes , quam: 
govienfes preterea fiullas alias vites alünt, quam bacca globofa viridi ; quas in Auftria Cetvànl, 
gov vero Riesling vocant , utpote uvas dulci(Timas tenüiffima pelle' véftitas ferentes , ubi- 
^ vicine vinez ferünit vites vel baccis albis vel flaventibus j- minus cito mature- 
Eum mufti tamen ; fed minus dulcis ferunt; & in Rhingovia' GroDb voeantur: qui Cervànl in 
vineis fuis oet ; gaudent optimo vino; ceteri copiofius aft vilius reportant; in noftra Germa- 
nia (tantibus fimul reliquis. Plura de his vide i in Tabula & Diflertatione de Vite fini appenfa. Nul- 
la planta i in hortis velocius & prius ex unanimi hortulanórum óbfervatione vepetat in primo vere, 
quam donec nodes , poft nives fcilicet montium colliquatas , tepereincipiunt : 'vétbo, ab auftrina anni 
conftitutione , id eft ; calida & humida , totius globi tetreftris fertilitas, pendet: 
gu: & nimiá ficcitas impeditomnem vegetationem , ; calor continuus ; absque pragreffo in pra'ceden. 
h yeme. futficicnte nive exficcat fontes ex montibus (catutientes ,& fluvios HerdmquE ues 3 -— 
'etiam plavie medioctes deinde interpolatz non M debite penctrent," ges 
is eM XS i 
VW Ww is fdlcieit 
IX. Proportionavit tamen DEUS mille modis xm fuum fingule plante externum, ut ideo 
diverfa in fingulo climate inveniantur plante , inalio climate non vegetabiles: Plante ideo Africa- 
riz & Creticz externe copiofo tomento canefcunt; ficat ipfié noftri climatis plante aquatice , dum' 
forte ex ficcitate anni extra aquas frigidiores dimitiütas Mire habent , magis pubefcunt , ut fcili- 
cet fupra allegata pelluciditas attemperetur,  Idemexpetimento egregio corroboravit egregiusolim: 
Mechanicus Regius Gertnerus Dresdeníis, quo hortus botanicus perpetuo virens inftitur, & in hoc 
omnes plantz Á(iz & Africe &c, vcgetantes & fru&ificant P VoB(eivii poffunt , etiam ia frigidi: 
| r extet us naturalis. 
ma hujus mundi plaga , & utin hoc fiat Gingulz end calo 
Xm &ilicet & escávator accurata & paulo broféndíbe; pln "ew 15. 20. dori pedes: 
tra terrám , cujus apéx unus Auftrum , alter Septentrionem refpicit , citca ultimum etiam in 
linea clliptica edificium exítruitur auram (eptentriétialenidicchS; feneftris fuis cubiculorum in hye- 
me calefaciendorum intra hortulum terminatum, ficque teporem tunc intromittens, quibus additur 
alteta' pars paulo hütmilior quam media ellipfis elliptice concav m operculum prio- 
ri próportionatum , ex ligno & vitreis feneítris proportionate conítrudum , in' a. vel 3. partes trans-«- 
hem fibi accurate contigues divifüm, & fic per partes facile vel transportatu, vel pro luftratio- 
ationc hortuli facile apertu, elevatave, more, quem hybernacula hortulanorum neceffe 
hibenr im lii intra terram excavata areole , & ícamna fiunt, five alia fpatia, pro plantandis & 
s plantis & quidem fecundum clima fuum naturale , quod in ellip(i intra 2/focos zonam tor- 
rita ante facile eft proportionatu ; in eftate hortulus manet apertus; in hyeme operculo 
fuo operitur, & vel feneftris vel una alterave patte fua elevata hybernacalorum more : ven- 
tilatur , : & Magpernnce ficque hortus (emper vi virens facile conftruitur. Confer folam & radix ia 
JL. LL. 51 
x Tis 
xe Sic di&ta nimohtá five fenfibilitás. certarum plantarum , queS 
ic thefin de lantaru non infrin; ; bic ire Minot d 
r,hanc vita plantarum externa ; manus enim tangentis $, 
n | ed que caufat ,ut folia fefe in illis cont E illarum facile absque omni 
is palpantur, dum digiti ar puce bin faliva h fiunt , pl jue deor- 
lia palpantur: ex quo merus harum pl: nifmus a caufis is mate" 
SW II bi i " sillasin: " Ji dé vidi e li 3:1 TOU. CHIEN ej vi,quod 
compon ntur eilllees icd mee PER ita, quelibet ham pam aeris 
T uv officium . 
