60 



annum tertium decimum quam Juliam deduxerat, Virgiuera quoque in agro LucuUano col- 

 lectam Romam perduxit. dies quo primum in urbein responderit, quintus idus Junias in- 

 venitur. Virgo appellata est, quod quaerentibus aquam militibus virguncula venas quasdam 

 monstravit, quas secuti qui foderant, ingentem aquae modum iuvenerut. aedicula fonti 

 adpoaita hanc originem pictura ostendit. concipitur Virgo via Collatia ad miliarium octavum 

 palustribus locis signino circumiecto continendariim scaturriginum causa, adiuvatur com- 

 pluribus aliis adquisitionibus. venit per longitudinem passuum deoem quattor milium ceu- 

 tum quinque : ex eo rivo subterraneo passuum decem duum milium octingentorum sexa- 

 ginta quinque, supra terram per passus mille duecentos quadraginta : ex eo substructione 

 rivorum locis compluribus passuum quingentorum quadi-aginta, opere arcuato passuum 

 septingentorum. adquisitionum ductus rivi subterranei efficiunt passus mille quadrigentos 

 quinque. Sequi tur (Anionis veteris) libram Virgo, deinde Appia; quae cum ex urbano 

 agro perducerentur, non in tantum altitudinis erigi potuerunt. 



Nec Virgo nec Appia . . . conceptacula id est piscLnas habent. arcus Virginis initium 

 habent sub hortis Lucullanis, finiuntur in campo Martio secundum frontem Saeptorum. 



Virgini in commentariis adsoriptus est modus quinariarum sexcentarum quinquaginta 

 duarum. huius mensuram ad caput invenire non potui, quoniam ex pluribus adquisitioni- 

 bus constat, et lenior rivum intrat. prope urbem tamen ad miliarium septimum in agro qui 

 nunc est Ceionii Commodi, ubi velociorem cursum habet, mensuram egi quae etScit qui- 

 nariarum duo milia quingentas quattuor : amplius quam in commentariis, quinariis mille 

 octingentis quinquaginta duabus. adprobatio nostra expeditissima est, erogat enim omnes 

 quas mensura deprehendimus, id est duo milia quingentas quattuor. 



Verginis nomine exibant extra urbem q. 200 ; reliquae quinariae duo milia trecentae 

 quattuor intra urbem dividebantur per regiones VII, IX, XIV in castella decem et ceto: 

 ex quibus nomine Caesaris q. 509. 

 privatis ,, 338. 



mnneribus II. „ 26 



lacibus vigiuti quinque ,, 51 



operibus publicis sedicim ... (in quibus per se euripo cui ipsa nomem dedit quinaria 

 CCCCLX) q. 1380. 



usibus publicis ,, 1457. 



Sotto il punto di vista idraulico è interessante il riassunto del Commeiitario fatto da 

 Rozat de Mandres {Annales des ponts et chaussées. 1858). 



— Fulvio Andrea. Antiquaria urbis Romae, Romae 1513. 



(Fa pure pubblicata nel 1525 col titolo: Antiquitates urbis Romae. Y' \is, \iVLve una tra- 

 duzione di Ferrucci Girolamo del 1588). Riporto solo le seguenti parole : 



« Aqua Virgo interupto aquaeductu desinit iu urbem labi . . . Is aquaeductus iam 

 pene collapsus, a Nicolao V, restitutus est, . . . Haec sola aqua ex omnibus antiquis, hodie 

 iu usum libendi in urbem influit . . . » . 



— Gamucci Paolo. Le antichità della città di Roma. Venetia 1565. libri quattro. Vi ha 

 un' altra edizione : Venezia 1588. 



— Giordano Felice. Cenni sulle condizioni fisico-economiche di Roma e suo territorio. Fi- 

 renze 1871. 



L' acqua Vergine è passim citata : ma non vi ha nulla di proposito. 



— GoEi Fabio. Charta topographica cursus aquaedv^tuum a capite usque ad urbem Ro- 

 ìnaiìi. Romae 1870. 



J 



