-ll 



■! 



2 



Etlinographische Miszellen II: 1. Meyer & Kichter, Geisterfallen im Ostindischen Archipele 



I 



d 

 3 





1 



I 



^ 



Lockmittel angowendot. , Es wird eine Ersatzwohnung liorgorichtet (eben die Gcstelle) und diese mit an- 

 lockenden Labsalen ausgestattet. 



2. Dem Kraiiken ist seine als Seelchen gedachte Lebenskraft abhanden gekommeii.^) Die Krankbeit 

 wird mir durcb Wiedererlangung dieses Lebenskraftseelcbeus gehoben. Zu diesem Zwecke bedierit man 

 sich anlockender, mit Labsalen ansgestatteter^ wobnlicber Vorricbtungen. 



In beiden Fallen wird dann der Geist eingeladenj sicli in die ibm empfoblene AV"obuung zu be- 

 geben. Ofters ist diese nocb mit einer Yorriclitnng aiisgerlistetj die eine Hiickkebr des Geistes in den 



r J 



Korper des Kranken (im Falle 1) oder ins Ereie (im Falle 2) verbindert, z. B. mit Scblingen^) oder einem 

 iibergezogeneu Tacbj oder es wird ein Tiicli iibergeworfen, so dal.) man von einer Geister-.,Falle" (,, god- 

 cage") geredet bat. Im Falle 2 wird das gefaiigene Seelcben zum Scblusse in den (Kopf des) Kranken 

 liineiugezaabert. 



Diese Geisterfallen^) troten in mebreron Formcn auf, die sicb zwiscben zwei Haupt- 

 typen bewegen, deron Vcrscbiedenlieit auf einem, Unterscbied in der cndgiiltigen (Fall 1) 

 oder" der vermuteten zeitweiligen (Fall 2) Entfernung des Geistes zu borulien sclieint. ■ Diese 



^) AuBer den oben im Textc vorkommenden Belegen und der unten in Anm. 3 angefiilirten Litei-atur vgl. liir 

 diesen Glauben folg-cnde Nachweise. A. C. Kruij t Med.Yersl. Ak.Wet. (4) III, 198 1899: ,.De tanoana [mittelceleb. =^ die Lebens- 

 kraft] kan zieli in den slaap tijdelijk verwijdcren (bij droomon); wanneer zij zich in wakenden toestand verwijderd. is de 



■t 



eigenaar ziek." Ders. TTLY. XLI, 564 1899: „Hecft iemaud een kwijnende ziekte, dan is het voor een Toradja A^an zelf 

 spreekend, dat diens levensaetlier is opgegeten." Ders. MNZg. XLIV, 224 1900: „ Wanneer icmand [in Tombukn] kort na 

 den dood Tan vader of moeder ziek wordt, onderstellt men, dat zijn levensaetlier, die ook in liet Toboengkoesch tanuana 

 heet, door de(n) overledene genomen is nit verlangen naar haar (zijn) kind" [Beziehung dor Vorfahren anf Kranl^heit auch 

 in der llinahassa, s. R. Grundemann, J. F. liiedel 91 1873, fenior unten Anm. 3, fiir Halmaliera s. unten S. 5 Anm. 1 u. flir 

 Biiru S.J. Hickson Oambr. Un. Kep. 1891, 815f. :^ Globus LX, 154b 1891]. Adriani & l<.ruijt MNZg. XLIV, 163 1900: 



?i 



Ziekten worden [bci den ToLalakis in Siidost Celebes] toegescbreven aan liet zieli verwijderen van de sanyholeo, de levensaetlier. 

 welke op de kruin van het lioofd zetelt. Menigmaal wordt deze levensaetlier gevangeii genomen door rondzwermende geesten, 

 die in het Lalaki'sch onitit heeten. De ceremonicn om dozen gevangen levensaether weder terug te krijgen, heeten even als bij do 

 Bareespreekers tvurahe en zijn dezelfde als bij dezen". Vgk audi O.W. M. Schmidtnililler Ausland XXll, 426b 1849 (Wadjos). 



^) Diesen Sinn haben wohl auch die Streifen an dem Gestelle Nr. 2-^2: der Geist soil sich in ilmen verfangen. Die 

 Form und die ursprilngliche Ordnung der Streifen konimt an der inPubl.XIV TaL XI, 4 nach einer l^hotographie des (durch 

 Verpackong usw. etwas entstellten) Stiickes gegebenen Abbildung nicht so deutlicli zum Ausdruck als in der nach einer 

 Zeichnung Iiier Taf. I Fig. 2 gebotenen. 



^) Vom Einfangen der Seele im Krankheitsfalle wird vieifacli erzahlt, ohue dafi cine den beiden genannten Arten 

 von Gestellcn (hangende Tafeln, Schiffe) ahnliche Vorrichtung erwahnt wird. So z. B. bei 11. Grund em ann, Joh. Friedr. 

 Kiedel 1873 S. 89 Anm. Danach hat die Seele des Kranken den Korper verlasscn und irrt dranI3en in Feld und Wald umlier. 

 Die Walians bekommen sie aber gewohnlich und tragen sie, in ein Tuch gcwickelt. zurilck. Siehe dazu nuch Graafland, 

 Minahassa^I, 475ff. 1898 und S.J. Hickson Oambr. Un. Rep. 1891, 815b == Globus LK, 154a 1891. Fur Bolaiing JMongondou 

 vgl. den bei Wilken & Schwarz llXZg. XI, 263— 265 1867 geschilderten Krankheitszauber: „Ka een' beurtzang tusschen de 

 wolians en de aauAvezige personen, dansten de twee priesteressen het binuenliuis rond, waarbij zij zich zeer afsloofden, zoodat het 

 zweet, haar langs het gezigt druipende, gedurig door andere vrouwen moest worden afgedroogd. In de hand hadden zij bonte 

 doeken, waarmede zij, op en neder dansendc, heen en weder sloegen. Van tijd tot tijd deden zij akelige, scherpe geluiden 

 hooren, als waren zij bevreesd of wilden zij den geesten vrees aanjagen en hen verdrijven; (h>ch dit was zeker de bedoeling 

 niet. Zij bonden het er toch voor, dat bij elke ongesteldheid of verwonding de ziel van den lijder door een' der 

 voorouders is weggenomen, en het doel door de wolians beoogd is de ziel weder te krijgen en den 

 patient terug te geven. Tot dat einde hadden de i)riesteressen aan het einde van con spies eenige doeken gebonden, 



waaraan de gedaante van eene pop was gegeven. Eene oude vrouw nam dezc spies en hicld haar overeind staaude met de 

 pop in de hoogte. Nu dansten beide priesteressen eenige malen rondom die l)Op, spraken die eenige worden toe en fioten 

 even als men een' hond. lokt. Daarna liet de oude vrouw het boveneinde van de spies een weinig naar benedeu buigen, 

 zoodat de priesteressen de pop konden bereiken, want de ziel van den knaap was door al die verrigtingen in de 

 pop gekomen. Voorzigtig kwamon nu de beide vvobans op hare teenen naar de pop aangctreden, en vingen de ziel in 

 de bonte doeken op, waarmede zij te voren in de lucht hadden gezwaaid. De ziel werd op het hoofd van den 

 knaap gebragt; dat is, zij wikkelden het hoofd des patients geheel in die doeken, bleven toen eenige oogenblikken still 

 staan met een hoog ernstig gelaat en de lianden op het hoofd van den patient. Plotseling ontstond er eene zenuwachtige 

 beweging, ,de priesteressen fluisterden en schudden het hoofd, de doeken wcrden opgenomen; de ziel was ontsnapt. De 

 wolians spoedden zich naar beneden, de voornaaraste met eene peda in de hand, aan welker sjjits een limoen-soeivangi 

 (een soort van oranjeappel) stak. Al tiaitende iiepen zij eerst eenige malen rondom het huis, toen er onder, met de bowegingen 

 van lieden, die kippen in een hok willen jagen. Zoo kwamen zij aan den trap, waar de oiitsnapte ziel andermal gevangen 

 werd, en nu voor goed op dezelfde wijs als vrooger op het hoofd vnii den lijder werd ternggobragt. Daarna werd or weder 



I 





