— 179 — 



Durch die Versuche von Breniontier, Emy etc. etc. ist ja die ausserordentliche 

 Kraft der Wellen im Fortrollen grosser Felsstücke ausser Zweifel. Wie sehr es 

 indessen hierbei auf das Profil des Grundes ankomme, auf welchem die Wellenbe- 

 wegung stattfindet, babcn mich Beobachtungen an der Westküste gelehrt. Sieben 



Want is dat ghy daer op acht vamen wilt af loopen, so sult gtay wel twee mylen weeghs 

 vanden wal loopen, ende het rechte vaerwater (d'welck is tusschen die Hever ende Heylighe- 

 landt) en is niet meer dan neghen of thien vamen diep : Maer als ghy op die Reede comt, soo 

 settet daer onder Scholvershoeck, want men can met cleyne schepen nae setten, dat man van 

 eenen noorden windt beschudt ligght. 



Scholvershoeck is den hoer daer die zuydhaven binnen light, ende streckt hem van t'hooghe 

 landt ontrent oost in zee : ende van dat buyteste eynde van Scholvershoeck streckt haer een 

 banck van dry vamen toe den hoek daer die Monck op staet, daer binnen ist ser goet liggen 

 voor schepen die niet diep gaen ende is die Znydhaven van Heylighe-landt. 



Noch bestimmter uud mit einer Karte der Elb- und Eidermündungen, worauf auch Helgoland 

 ziemlich richtig angegeben ist, sind die Kurse, Marken und Lothgründe verzeichnet in den 

 Seespiegel in houdende een Körte Onder wysinghe in de Kons der Zeevaert etc. etc. door 

 Willem Jansz Blaeu. Amst. 1643. S. 15. 



H eyliglie-lamlt. 



Om onder Heylighe-landt te fetten ofte reede te maecken, comende van bewesten. soo loopt 

 dat landt aen op thien ofte twaelf vadem. Als ghy nae de zuydhocck toeseylt, en het landt 

 te met ghenaeckt, sult ghy een klip ghewaer werden ghelick een smallen tooren, dicht by het 

 hooghe landt, gheheeten de Monick, is by nae soo hoogh als het hooghe landt. Ontrent zuyd- 

 zuydoost een derdepart ofte vierdepart van een myle vun die Klippe, leyt een steen ofte Rudse 

 onder waler op seven vadem, soo ghy u houndt op acht ofte neghen vadem, loopt ghy buyten 

 dese steen om, ende en meuchl, daer aen niet misdoen : als de Monick bedeckt werdt van 

 het ander landt, soo zijt ghy neffens desen steen: als die voornoende Monick een handtspaeck 

 lengde voorby ofte buyten het ander landt comt, daer is de reede en goet setten op thien, elf 

 vadem, de grondt is daer schoon en suyber, ten vvaer van wracken van gebleven schepen ofte 

 verlören anckers, die daer veel zijn. Daer legghende op neghen, thien of elf vadem, hebt ghy 

 beschut voor eenen westzuydwesten, noordwesten ende noorden wint. Van den hoeck daer de 

 Monick by staet, schiet een cleyn Rifken vande vval af, dat machmen looden op drie vadem, 

 men mach oock op V. vadem vande wal af loopen, ende scylen de voornoemde steen mis, te 

 weten tusschen de steen ende het Rifken deur: maer ist dat ghy dieper loopt, te weten op 

 seven vadem, sult de steen op'tlyf zeylen. Op acht ofte neghen vadem looptmen buyten den 

 steen om. 



Van de noorzyd van Heylighelandt streckt een quaetRif afcen groote half mijl, ofte twee der 

 dendeelen van een myle in zee, soo datmen de gheheele noorzyde met naerder comen en mach 

 dan op neghen ofte thien vadem. Als ghy benoorden Heylighelandt om will, comende soo 

 verre dat het oostcynde van Heylighelandt zuyden ende zuyden ten oosten van u comt, seylt 

 dan vry nae, Scholvershoeck toe, dat is een vlacke hoeck, die meuchdy looden op vyf, ses en 

 seven vaden. Ist dat ghy op acht vadem, daer af wilt loopen, sult wel twee mylen weeghs 

 vande wal loopen, het rechte vaerwater is tusschen de Hever ende Heylighelandt niet meer dan 



23* 



L 



