86 



De planten staan verspreid tot zeer verspreid; alleen op 

 rustig geworden heuvelkanten of heuveltoppen is weer 

 min of meer dichte heivegetatie ontstaan. Er is een voort- 

 durende strijd tusschen zand, wind en planten, en toch 

 ook weer samenwerking tusschen twee of alle drie factoren. 



Heuvelvorming heeft óf alleen door den wind en het 

 zand plaats, onafhankelijk van vegetatie; óf wind, zand 

 en planten werken er toe samen; een grasbos vangt het 

 zand op en legt het aan de luwe zijde neer als een gelei- 

 delijk afloopend heuveltje, een z.g. zandschaduw. 



De vijf grassen zijn Ammophila (Psamma) arenaria; 

 Agrostis canina met de var. mutica; Festuca rubra, vooral 

 de var. arenaria; F. ovina met de var. hispidula; deze 

 laatste variëteit is, voor zoover mij uit het herbarium der 

 Ned. Bot. Ver. gebleken is, nieuw voor ons land; en ten 

 slotte W^eingaertnera (Corynephoras) canescens. 



Waardoor verdwijnen alle andere planten der heide 

 zoodra men in het stuifzand treedt? Wanneer het stuifzand 

 over de hei komt, worden ze verstikt; enkele exemplaren 

 Salix repens of Calluna vulgaris groeien er doorheen en 

 vormen z.g. wilg- of heideheuveltjes ^), maar steeds dicht 

 bij den rand der verstuiving. En zaden, van uit de heide 

 in het stuifzand gewaaid, komen niet op of voeren een 

 kort leven. 



Waardoor kunnen de genoemde vijf grassen het in het 

 stuifzand wèl uithouden en er zich ook voortkweeken? 



Toen ik voor de eerste maal op een plek groef waar 

 slechts een paar uitgebloeide bloeistengels en de toppen 

 van enkele bladsprietjes van Corynephorus canescens uit 

 het zand te voorschijn kwamen, bleek het dat de plant 



^) Zoo'n wilgheuvel schijnt dikwijls uit een groot aantal planten op 

 een zandheuvel te bestaan. Maar het is slechts één plant, naar alle 

 zijden breed vertakt en tot aan de scheutuiteinden met zand opgevuld. 



