89 



onderscheidt doordat de tweede wèl, de eerste géén uit- 

 loopers maakt ^) dan moeten die horizontale stengels anders 

 verklaard worden. En die worden dan ook wel zóó ver- 

 klaard dat hoog door het zand van een heuvel opgegroeide 

 helmstengels, nadat de heuvel door den wind is open- 

 gewaaid, los raken uit het zand, neerslaan en weer in de 

 vlakte, waar zij terecht komen, wortelen en aan den groei 

 gaan. Nog op een andere wijze zouden horizontale stengels 

 kunnen ontstaan, n.l. doordat van een plant, die aan de 

 voet van een heuvel langs de helling groeit, een vertikaal 

 ontstane scheut door het zand werd neergedrukt tot in 

 horizontalen of nog verder naar beneden gerichten stand, 

 en aldus in de vlakte doorgroeide. Dat vertikaal ontstane 

 scheuten van richting veranderen ziet men genoeg; wanneer 

 men verschillende helmplanten die een wijde groep vormen 

 uitgraaft, vindt men dikwijls dat zij naar beneden toe tot 

 elkaar naderen en zusterplanten zijn, alle als vertikale 

 scheuten uit één moederplant ontstaan; de gemeenschap- 

 pelijke moederplant kan bijna 1 M. diep liggen. De uit- 

 eenwijking is ontstaan of althans sterk bevorderd, door 

 tusschengestoven zand. 



H a c k e 1 ondervond bij zijne monographie van het 

 geslacht Festuca de moeilijkheid dat naast soorten met 

 duidelijke uitloopers en soorten die zuiver zoden vorm end 

 waren, ook soorten voorkwamen die ten opzichte van 

 uitloopers een soort overgangstoestand vormden. Hij heeft 

 toen bevonden dat uitloopers steeds te kennen waren aan 

 hun extravaginalen oorsprong en morphologischen bouw; 

 de scheuten van een zodenvormende soort zijn intravagi- 

 naal en anders gebouwd. 



Op dergelijke wijze trachtte ik daarom ook bij de helm 



^) Er zijn ook wel auteurs (van flora's) die aan Ammophila arenaria 

 uitloopers toekennen; maar dat berust waarschijnlijk nergens op een 

 ernstig onderzoek. 



