91 



Dit voert ons vanzelf tot de beschouwing der reactie der 

 voedingsoplossing, dus hier van het bodemwater, welke reactie 

 natuurlijk verschilt als in plaats van 't neutrale CaS04, 't alkalisch 

 reageer ende CaCOs aanwezig is. Werd 150 gr. droge zandbodem 

 met 50 cc. gedestilleerd water geschud en de vloeistof na 24 uur 

 af gefiltreerd, dan vertoonde het fikraat bi] den zandbodem der 

 zeeduinen een duidelijke alkalische reactie met lacmoïd en met 

 rosolzuuroplossmg; eveneens was er een zwakkere alkalische 

 reactie bij het filtraat van den bodem uit de Middel- en West- 

 dumen. Daarentegen was de reactie neutraal of zwak zuur bij 

 zandmonsters uit het Land van Diepenhorst, Zou dus misschien 

 in die richting een verklaring van het verschil in flora gezocht 

 moeten worden? Duidelijk is, dat verschil in reactie van het 

 bodemwater een geheel andere voedingsvloeistof geeft, waardoor 

 bijv. bij alkalische reactie de ontledende werking der zuren op 

 de moeilijker aantastbare bodemdeeltjes opgeheven is.^) Al is 

 echter deze invloed der reactie van het bodemwater van groote 

 beteekenis, de eenige factor kan het niet zijn. Daarvoor pleit 

 't geval, waar twee bodemsoorten gelijke reactie van bodem- 

 water vertoonen en toch bij gelijke physische factoren, maar 

 ongelijk kalkgehalte, een duidelijk verschillende flora bezitten. 

 Ik bedoel hier de Middelduinen van Goeree eenerzijds, de 

 zeeduinen anderzijds. Orchis morio, Scleranthus perennis e. a. 

 mijden de zeeduinen, maar groeien wel in de Middelduinen. 

 Ook is de meestal kalkmijdende lupine eveneens gevoelig voor 

 de bemesting met CaS04; hier hebben dus de Ca-ionen een 

 specifieke beteekenis. Daarom wil ik hier ook nog wijzen op het 

 antagonisme der bivalente Ca-ionen, ten opzichte der een waardige 

 K- en Na-ionen. Onderzoekingen van Loeb^) op zoölogisch, 

 later van Osterhout^) op botanisch gebied o. a. met planten- 



^) Bekend is ook de beteekenis der reactie bij de veenkoloniale haverziekte 

 en de Hooghalensche ziekte van de rogge. 



') J. Loeb, Am. Journ. Physiology, Vol. III. 1900. 



3) W. J. V. Osterhout, Jahrb. i. Wiss. Bot. 1908, Bot.-Gazette 1907, 

 Science 1917. 



