126 



2e de samenstelling der flora, 3e het gedeelte van het jaar ge- 

 durende hetwelk de beschouwde insectensoort vliegt. De 

 eerste factor is voor dezelfde insectengroep standvastig; 

 de twee volgende factoren zijn veranderlijk. Wij stellen 

 ons voor eene methode te zoeken, waardoor de verander- 

 lijke factoren geëlimineerd worden, terwijl de waarde van 

 den eersten factor alleen bepaald wordt." Natuurlijk is de 

 eerste factor bij hommels nog standvastiger dan bij een 

 meer algemeene insektengroep ; afgezien dan van de meer 

 of mindere ontwikkeling, die bij ieder der afzonderlijke 

 soorten valt waar te nemen. De derde factor tracht Mac 

 L e o d te elimineeren door de bloemenbezoeken per maand 

 op te teekenen, daarvoor nemende de gewone jaar-maanden, 

 dus niet een periode van omstreeks dertig dagen; bovendien 

 koos hij de verdeeling in maanden, omdat geen betere 

 bedacht kon worden. Het bezwaar van Mac Leod be- 

 staat zeer zeker voor bijen in het algemeen ; sommige van 

 deze vliegen slechts een zeer kort gedeelte van het jaar; 

 er zijn echte voorjaarsbijen, zomerbijen en enkele, die vrij 

 laat verschijnen. 



Ik meen echter, dat die verdeeling bij hommels niet 

 noodig is, omdat de hommel het geheele jaar door voor- 

 komt. Wel kunnen de geslachten wisselen, doch de 

 koningin begint hare werkzaamheden in het voorjaar, soms 

 reeds begin Maart, weldra wordt zij geholpen en spoedig 

 opgevolgd door de werksters, terwijl eindelijk de jonge 

 wijfjes verschijnen en de mannetjes, welke laatste dikwijls 

 tot ver in Oktober blijven voorkomen. Een hommelsoort 

 is dus het geheele jaar door in actie, er kan alleen 

 verschil bestaan in de verschillende geslachten. Het verschil 

 in gedrag tusschen 2, ^ en cf heb ik in Tabel VIII 

 trachten duidelijk te maken. Rest ons het verschil in 

 samenstelling der flora. Mac Leod merkt te recht op, 

 dat het eenvoudigste middel zoude zijn het optellen van 

 het getal der bloeiende soorten van iedere klasse (bij hem 



