10 PROLEGOMENA. 
bile sistit commercium '. Quot et quantas terree elementa 1n vivis corpo- 
ribus subeant metamorphoses ut dicamus, nec hic locus est nec ad nos 
pertinet. Hoc solum monitum velimus quod vegetabilia, licet ex elementis 
chimicis liberis potius quam ex partibus illis solutis, quas, vita seepius 
informante, compositas dicimus, nutrimentum trahere pleraque credan- 
tur, legitimam tamen non adipiscuntur molem, nec fructus edere valent, 
sentientem, «vitam per propulsionem spontaneam humo- 
«rum definiendam» arbitrari; inde neminem non videre 
quod vegetabilia et plante reapse vivant, quandoquidem 
a nemine, Harzsir gratia, ignoretur succum in eis et hu- 
mores varios a radicibus in truncum ascendere et per folia 
in auras partim exhalari. Se autem Lixxeus veteribus pru- 
dentiorem facit; hi, ut existimat, «justo longius progressi 
sunt,» cum animan plantis addixerint, ita ut perspicaciam 
temere affectantes , «apertis oculis cacutierint.» Miseran- 
dum itaque ei videtur quod tria animarum genera finxe- 
«rint, quarum hominibus rationalem, brutis sensitivam , et 
"plantis demum vegetalivam ;» et «hzc enumerasse , ea 
«etiam refutasse» credit. Veremur tamen, lector lgnoscat 
dicto, ne id refutationis veterum inscitiam minus probet 
quam recentiorum. Succorum enim motus et propulsio, 
per cujuslibet vegetabilis vasa et capillamenta, minime 
vita ipsa illius est, sed vitam hane solummodo declarat et 
manifestam facil, nec fortassis quidem apertius ac signa 
alia permulta quae animo objiciuntur. Caeterum parvi re- 
fert ut moneamur vitam vegetabilium' ab animalium vita 
differre in eo quod hzc sentiant, illa vero non sentiant. 
(Lix. loc. cit.) Etenim. nec de vitze indiciis , nec de variis 
ejus qualitatibus aut effectibus quaritur, sed de vita in 
seipsa considerata , quam ut interpretarentur, quia veteres 
nature contemplatores adnisi sunt et contenderunt , meritis- 
sime propterea laudabuntur. Porro ad aperiendum enigma 
nobis ab origine mundi propositum , quidquid. scientize 
recenliores conjunctis studiis iegre comparaverint, parum 
prodest; et doctrina mentibus nostris divinitus ab initio 
injecta ut utamur necesse est. Nisi itaque orbem universum 
et teipsum primum semper ignorare velis, nisi justa et 
iniqua esse negaveris, omnia gratis confuderis, ac nihil 
aliud inconsulte censueris versariin mundo quam quz tangis 
et vides, tune preter corpora quie sensibus deprehendere 
vales, spiritus et animas intelligis, et super omnia DEUM, 
unde quidquid a seculo est procedit. Simul quoque palam 
tibi est DEUM, ut infinitum, solum esse per seipsum, re- 
liqua autem in eo, ejus gratia et. propter eum subsistere; 
materiam inertem et passivam factam fuisse , spiritum con- 
tra vivum; spiritum ideo si quid corporis seu materie in- 
duerit , vitam ei infundere, sicque ens animatum constituere. 
Atqui cum hinc tot sortes corporum seu substantiarum 
inanimarum discernere jam didicerimus, noveque iis qui 
chimicis studiis incumbunt quotidie innotescant,, illinc etiam 
tam multas creaturarum diversissimarum vivas cohortes 
aspiciamus, ut eas dinumerare modo, jam vires nostras 
longe superet, quare miraremur diversissimos item condi- 
los fuisse spirituum vel animarum ordines, quibus singulis 
suo modo predicaretur infinita summi Artificis gloria? Cur 
lalis animarum diversitas prodigiosa nobis videretur, qui 
tantam facultatum morumque varietatem inter mortales , 
id est inter animas ejusdem ordinis et pretii, contemplari 
solemus? Nonne canem venaticum a pecuario aut melitzo 
merito distinguimus ? Quis crediderit discrimina gentilitia , 
quod ad mentis facultates spectat, ex mera corporis disposi- 
lione pendere? Ergo si canis unius alicujus anima ab alterius 
canis anima differt , quanto plura concurrunt verisimilia , 
ut, quadrupedum inter et volucrum aut serpentum, ani- 
malium et vegetabilium animas, quam maxima intercedant 
discrimina, uno verbo, ut anime creaturis corporeis insit 
non minus ab invicem recedant, quam forme corpore: seu 
materiales ab ipsis animis singulis assumpte? Ubi ideo 
optimo jure ponitur materiam inertem esse, nec nisi per 
spiritum susceptum v. infusum vitam auspicari posse, 
DEUM ipsum aut substantias Supra-corporeas, ejus mini- 
Stras, in omni vivo latere, necessario intelligimus. Quare 
veterum opiniones de vegetantium anima ne temere despi- 
ciamus, donec cessaverit insanabilis illa ignorantia cui 
mortalis quisque tenebrosis his in terris misere damnatur. 
! Pauca e doctoris seraphici scriptis excerpta hie locum 
obtineant. «Oportet, inquit, quod creatura corporalis a 
"spirituali moveatur... Et ideo posuit PrAro substantias 
*immateriales habere prosidentiam immediatam circa om- 
«nia sensibilia corpora, et diversas circa diversa. .. Doctores 
autem saneli posuerunt sicut et platonici diversis rebus 
«corporeis diversas substantias spirituales esse preepositas. 
"Dicit enim AvavsrINUS : « Unaquceque res visibilis in hoc 
«mundo habet angelicam potestatem sibi propositam. . .» 
«Et Ontcrxzs dieit super illud : c...Opus est mundo ange- 
«lis qui prosunt super bestias, et prosunt animalium nati- 
vvitati, et virgultorum et plantationum et ezeterarum rerum 
*inerementis. » (S. Tuox Summ. th. part. I, qu. cx, art. 1.) 
