CAPUT SECUNDUM. 13 
giosam formarum in eodem prototypo diversitatem , apud singulos anima- 
lium et. vegetabilium. ordines admirabitur. In. minimis precipue emicat 
stupenda Creatoris fecunditas, atque tum ad infinitam ejus capiendam 
majestatem, tum ad mirabilia illius opera, visibilia quidem, cognoscenda 
el intelligenda, mens humana pariter infirma et coca est. Ex hoc autem 
quod in his quz operamur formarum pulchritudinem et varietatem, nec 
non nostri commodum et gloriam, attente nos ipsi requirimus, manifeste 
sequitur nos, sicuti scripta sacra docent, ad imaginem DEI factos fuisse !, 
quem quotidie inseri 1mitamur, dum in zdibus struendis aut vestibus or- 
nandis, terrestrem creaturarum splendorem cmulari videmur. Ne ilaque 
amplius obstupeamus et eo offendamur quod ubique mundus prodigiorum 
et miraculorum adeo ferax sit, ut divinus Artüfex sobrietatem et modestiam 
excessisse videatur; haec enim omnia verbo uno facta sunt, nec nisi pro 
specimine v. stipe infinite divitiarum copie haberi volunt?. Caetera 
quis, Liwr? exemplo, hoc sibi persuasissimum non haberet, nimirum 
Creatorem «nihil frustra fecisse, nihil sine fine atque usu condidisse? » 
Universa enim « opera Domini bona^ qui omni, corde et ore collaudetur 
«et benedicatur. » ( Eccles. xxxix, 21, 39, A4) 
* Quoniam DEUS creavit hominem inexterminabilem , 
vet ad imaginem similitudinis suz fecit illum.» (Sapient. 
wu, 233.) 
* Ad argumentum hic tractatum quodammodo spectant 
sequentia angelici doctoris verba, ut pote mundi totius in- 
terpretationem ministrant : ..... *Ex omnibus, inquit, 
"creaturis constituitur totum universum, sicut totum ex 
v partibus. Si autem alicujus totius et partium ejus velimus 
*finem assignare, invenimus primo quidem quod singulae 
« partes sunt propter suos actus, sicut oculus ad videndum; 
«secundo vero quod pars ignobilior est propter nobiliorem, 
«sicut sensus propter intellectum et pulmo propter cor; 
«tertio vero omnes partes sunt propter perfectionem totius , 
«sicut et materia propter formam; partes enim sunt quasi 
«materia totius. Ulterius autem totus homo est propter ali- 
«quem finem extrinsecum, puta ut fruatur DEO. Sic igitur 
vel in partibus universi unaquzeque creatura est propter 
«suum proprium actum et. perfectionem. Secundo autem 
«creature ignobiliores sunt propter nobiliores, sicut crea- 
vlure que sunt infra hominem sunt propter hominem. Ul- 
«terius autem totum universum cum singulis suis partibus 
«ordinatur in DEUM sicut in finem ; in quantum in eis per 
«quamdam imitationem divina bonitas representatur ad 
«gloriam DEI. Quamvis creaturz rationales speciali quo- 
*dam modo supra hoc habeant finem DEUM quem attin- 
«gere possunt sua operatione , cognoscendo et amando. Sic 
«patet quod divina bonitas est finis omnium corporalium. » 
(S. Turon Summ. theol. part. I, qu. 1xv, art. 9.) Ibidem 
aptissime memorantur et Sarowowms dictum : «Universa 
« propter semetipsum operatus est Dominus» (Proverb. xvr); 
et PAvur verbum : «Invisibilia DEI per ea que facta sunt, 
«a creatura mundi, intellecta conspiciuntur» (Rom. 1, 20); 
additque b. Tuowas contra Omczxex : «Visibilia omnia 
«et corporalia sunt a DEO producta non in poenam sub- 
«stantiarum spiritualium, sed ex ipsa DEI intentione, prop- 
«ler divinam bonitatem representandam.» (Loc. Sup. cit.) 
? Mund. Invisib. p. 1. 
*. «Optimi est optima preducere, » ait angelicus doctor, 
Summ. th. part. T, qu. ciu, art. 1. 
