352 G. CERAD1NI 



L'idea di questi vasi, non già anastomizzati ad angolo se- 

 condo l'ipotesi degli antichi, di Galeno, p. es., ma veramente 

 decomposti per entro a ciascun organo in vasi sempre minori, 



» qui semper e cibo accedi t, propter calorem tumefactìo, ad ultimanti usque 

 » cordis tunicam assurgens, pulsum facit ; atque hoc semper sine ulla in- 

 » termissione fit: nam semper humor, ex quo natura sanguinis oritur, 



» continue influit Quin etiam venae omnes, et simul inter 



» se pulsare assolent, quia omnes ex corde pendent, cor 

 »autem semper" mo vet: quare et illae semper moventur, 

 »et simul inter se, ubi illud m o v e t ». (De respiratione G. XX). 

 Presso un antico autore latino, Aulo Gellio, troviamo il seguente aned- 

 doto, relativo all'abitudine non soltanto del volgo, ma anche dei medici, di 

 chiamar vene le arterie: « In Herodis clarissimi viri villam, quae in agro 

 » est Attico, loco qui appellatur Cephisia, aquis et lucis et nemoribus fre- 

 » quentem, aestu anni medio concesseram. Ibi alvo mihi cita et accedente 

 » febri rapida decubueram. Eo Calvisius Taurus philosophus, et alii quidem 

 » sectatores ejus, cum Athenis visendi mei gratia venissent, medicus, qui 

 » turn in his locis repertus assidebat mihi, narrare Tauro caeperat quid in- 

 » commodi paterer et quibus modulis quibusque intervallis accederet febris 

 » decederetque. Turn in eo sermone, cum jam me synceriore corpusculo factum 

 » diceret: potes, inquìt, Taure, tu quoque idipsum comprehendere si atfci- 

 » geris venam illius. Hanc loquendi imperitiam, quod venam pro arteria 

 » dixisset, cum in eo docti homines, qui cum Tauro erant, tanquam minime 

 » utili in medico offendissent, atque id murature et vultu ostenderent, tum 

 » ibi Taurus (ut mos ejus fuit) satis leniter: Certi, inquit, sumus, vir bone, 

 » non ignorare te quid vena appellatur et quid arteria; quod venae quidem 

 » suapte vi immobiles sint et sanguinis tantum demitlendi gratia exploren- 

 » tur: arteriae autem motu atque pulsu suo habitum et modum febrium de- 

 » monstrent. Sed, ut video, pervulgale magis quam inscite locutus es: non 

 » enim te solum, sed alios quoque ilidem errantes audivi venam pro ar- 

 » teria dicere. Fac igitur ut experiamur elegantiorem esse te in medendo 

 » quam in dicendo: et cum diis benevolentibus, opera tua, sistas hunc nobis 

 » sanum atque validum quam citissime. — Hoc ego postea cum in medico 

 » reprehensum esse meminissem, existimavi non medico soli, sed omnibus 

 » quoque hominibus liberis liberaliterque institutis turpe esse, ne ea quidem 

 » cognovisse ad notitiam corporis nostri pertinentia, quae non altius occul- 

 » tiusque remota sunt, et quae natura nobis tuendae valetudinis causa, et 

 » in promptu esse^ et in propatulo voluerit. Ac propterea quantum habui 

 » temporis subscissivi medicinae quoque disciplinae libros attigi, quos ar- 

 » bitrabar esse idoneos ad docendum; et ex his, cum alia pleraque ab isto 

 » humanitatis usu non aliena, tum de venis quoque et arteriis didicisse videor, 

 » ad hunc ferme modum: Vena est conceptaculum sanguinis misti confusique 

 » cum spiritu naturali, in quo plus sanguinis est, minus spiritus; arteria est 

 » conceptaculum spiritus naturalis misti confusique cum sanguine, in quo 

 » plus spiritus est, minus sanguinis. Pulsus autem est, intensio motus et re- 

 » missio in corde et in arteria naturalis, non arbitrarli; a medicis autem 

 » veteribus ita definitus est: Pulsus est disparatio et contractio indivisi- 

 » bilis arteriae et cordis; vel : Pulsus est subsultatio et palpitatio vel ebul- 

 » litio venae et arteriae ». (Auli Gellii nodes atticae. L. XVIII, C X). 



