36 NEDERLANTZE 
“__dan met Ent-wafch zal over-kleeden. Dit is menighmaal met goedt voor 
deel in dezegelegentheidegebruikt , enis het zelve middel , dat Ferrarius 
Help. lib. 4. tegen de verrottingh befchrijft. Tegen het geel werden der blaaderen, dat 
Gleneide Zijn oorfpronk neemt uit dequade geftalte der inwendige deelen, of door ver- 
der blaade- rottingh aen de Wortelen , en ook wel van te veel begieten, waardoor * 
giek den Boom verkout is : of te langhduurige uitdroogingh der Aarde,zoo wordt 
van den zelven Schrijver aan-geprezen een dooden Hondt aan de Wortelen 
van de Boomen te begraaven, en dewijl zulks by ons niet wel is uit te voeren, 
doordien wy het gebruik der vrye Aarde moeten miflen ; en met naauwe 
Potten en Tobbens behelpen, zoo hebben wy gezien , dat in plaats gebruikt 
wierde fchraapzel van Offen horens , die te vooren verrot en uit-gebroeit 
zijn, waar door deze Boomen op nieuw fcheenen te herleven : maar hier 
moet gezorght werden, dat dit hoorn-fchraapzel matigh gebruikt werdt , 
op dat door de fcherpigheidt, die het by zigh heeft, de Boomen niet be- 
fchadight. Maar indien het voort-komt uit een verrottingh , of verderf der 
Wortelen , zoo is het bequaamfte den Boom uit te nemen, de oude Aarde 
weghte doen, en de Wortel van alle bedorve veezelen en takken te zuiveren, 
en zoo weder planten in verfche nieuwe Aarde ‚ waar door die tot een veel 
jeughdiger wasdom zal uit-fchieten. Indien het werdt veroorzaakt door te 
overvloedige nattigheidt , diede Wortel verkouwt , zoo is het befte middel, 
dat men de Tobbens, of Potten beziet ; want het wel gebeurt , dat de gaaten 
van onder verftopt zijn, waar door het water niet kan geloft werden,maar om 
de Wortel blijft {taan , en daar dit quaadt by-brenght , zoo zal men die ope= 
nen, op dar de behoorlijke af-loozingh kangefchieden : Of komthetby, 
dat de Aarde te vaft gepakt is, en lught ontbreekt, danis de verplanting het 
naafte middel. zi 
Luizen. Her geen hier de naam van Luizen heeft, bevinden wy veel meer een 
ziekte, die haar oorfpronk neemt uit vervuilingh der Boomen , die door den 
Honingh-dauw veeltijdts veroorzaakt werdt, en mede door te veel voghtige 
dampen, in de Winter-plaats , door het weinigh lughten, en te dight op-cen 
pakken der Boomen, (als wel voor een Vyant, die haar van buiten aan-komt,) 
en mec reght werdt genaamt Luis-ziekte ; want het is niet genoegh, dat 
een Boom daar mede is befmet ‚, maar alle die daar omtrent ftaan , werden het 
zelve quaadt veeltijdes deelaghrigh. Dit Dier, indien wy het zoo mogen 
noemen, is van verwe in zijn begin wit, van maakzel langh-rondt , wanneet 
het volkomen is, heeft het de groote als een gemeene Wandt-luis, Karftanje- 
bruin van verwe, op de rugh bezet met lange hairen „ dogh die vergaan in 
weinigh daagen, van binnen is het vol grauwaghtige voghtigheidt , dat zoet 
van {maak is, waarom de Mieren daar veel omtrent zijn „en de zoetigheidt af 
lekken. Deze voght fchijnt dit Dier tot voedzel te {trekken , ’t welk het uit 
de baft vanden Boom trekt ; want het heeft zijn zit-plaats meeft op de bla- 
deren, gujeughignle takken ‚en men kan niet light bemerken , dat het van 
plaats verandert, hoewel het zulks zeerlanghzaam doet. Alsnu tegen het 
uit-gaan van de Zomer dit beesje begint tefterven, en zijn fap verdrooght, 
zoo laat het van zigh gaan menighte van wit ftof, dat zijn Eyeren, Neten, of 
Zaadtis, door ’t welk het wederom voort-teelt. Wy hebben ondervonden, 
dat waar die ftof plaats grijpt , ja zelf in Wijngaarden , Perzik, Lauwrier, 
en Myrthus-boomen, datze het Jaar daar aan met dit vuil waren befimet, en in 
gen vaneen, honderden te voorfchijn quamen, zoo datze de Boomen door 
ret uit-mergelen van haar natuurlijk voedzel ten laatften quamen te dooden, 
gelijk aan verfcheide Boomen gefchiedt is. Ditongediert en fterft door gen 
keude, 
