46 NEDERLANTZE 
met een matigh vyer gediftilleert,zoo komt met het water een fchoonen ktaa 
ren, en fterk-riekende Olie over, die men van het water zal af-fcheiden , en 
tot het gebruik bewaren, tegen alle koudegebreeken , zoo det Mage , als an- 
dere deelen des Lichaams : Men gebruikt die mede uitwendigh , tegen de 
koude en verftijfde Zenuwen, wanneer men die daar mede ftrijkt. Het fap 
Sap. _ vande Öranje-appelen is onderfcheiden in kraghten , nadat zuur , of zoet 
zijn. Dezelaatfte zijn warmer, en werden bequaamlijk gebruikt in de heete 
gebreeken der Longe, alzoo matighlijk verkoelen : Die van een gematighde 
{maak, zijn zeer aangenaam ; maar het fap van de zuure is meer verkoelende, 
en werdt daar van een Syroop gemaakt, om tegen alle quaad-aardige Koort- 
zen, onder andere Genees-middelen te vermengen. Hetfap over Spijze ge- 
bruikt, geeft die een aangename geur: Cok wert die van de Turken, in plaats 
van Verjuis „inde Spijze gedaan. Het is mede goet tegen het blaauwfchuit ; 
en geeft een goeden Adem,gelijk onze Zee-varende Luiden genoegh konnen 
getuigen. Waar mede wy dit zullen laten beruften , en nogh een weinigh 
aan-roeren hert gebruik van den Limoen-boom. 
Het dry-en-veettighfte Hooftdeel. 
Van het gebruik van de Limoensboom. 
H Et zal miffchien iemandt vreemt voor-komen, dat wy het gebruik van de 
Oranje-boom voor de Limoen-boom ftellen ; hoewel de laatfte eerft 
befchreven is : ’t Is daarom , dat den Oranje-boom by ons meer bemint, en 
gemeender is ‚, en geven die derhalven de voor-rangh. Latende nu volgen 
den Limoen boom , welkers Vrughten niet alleen in de Genees-konft , maar 
ookin de Huis-houdingh bekent zijn, en in kraghten met den Citroen-appel 
gantfch over-een-komt, gelijk haren fmaak uit-wijft, zijnde mede in werking 
onderfcheiden; dewijl de zoeten de zuuren in warmtetebovengaan. De 
fchillen van de Limoenen werden met Suiker in-gemaakt , ofgeconfijt op de 
zelve wijze, gelijk hier vooren van de Oranje-appelen gezeght is, om in de 
Genees-konft, en mede tot lekkernye te gebruiken. 
Theatrum _ Her buitenfte-van de Limoen-fchillen is een zeer goedt Genees-middel 
Fungorum. voor de gene die quade Campernoeljen , of Fungi hebben gegeten, zoo 
c.3. tweede }, } R fp ir 
Deel. d'Heer Prancifcus van Sterbeeck fchrijft. 
Met gebranden Wijn over-gehaalt, en in de Winkels Limoen-water ge- 
naamt, Gelijkze ook met Oranje-fchillen doen, wert in de koude Noordtze 
Landen veel gedronken, dogh meeft uit dertelheidt ; hoewel het tegen koude 
inwendige gebreeken niet ondienftigh is. En tot dezen Drank werden Jaar- 
lijks veel duizenden Ponden, zoo van Oranje „als Limoen-fchillen gebruikt; 
die uit Zfafien hier te Lande werden gezonden. Uit deze Schillen werdt 
Olie. een Olie gemaakt, even gelijk die uitde Oranje-fchillen. Men kan metde 
J Bauhin. handt een zeer wel-riekende Olie uit de verfle Limoen-fchillen parffen , die 
eve: Witermaten goet is, om het hertete verfterken, en het gezight te verbeteren. 
Zaadt. Ook wert het Zaadt in veele Genees-middelen gebruikt. Maar het Sap is beft 
Sap. _bekent,zoo wel in de Keuken als A potheek,en met groot voordeel, tegen het 
blaauw-{chuit‚en zijn mede-foorten,goet bevonden ; waarom het veel van de 
Zeevarende Luiden tegens dit ongeval gebruikt wert. Uitdit Sap wert met 
Suiker een Syroop toe-geftelt , bequaam tegen de heete en brandende Koort- 
zen. Hetwater, dat uit het fap van Limoenen, door het Balneum Marie s 
Es f in 
Schil. 
