— 96 — 



jedyńcze kręgi bowiem były pozostawione w stanie takim, w jakim je znaleziono. Trzeba więc 

 było każdą kość mozolnie wypreparowywać z grubej warstwy wosku ziemnego i iłu, ropą 

 naftową przesiąkniętego, oddzielać z niej przeszkadzające w robieniu pomiarów więzadła, wy- 

 szukiwać w stosie luźnych okruchów kostnych brakujące, czasem zaledwie na kilkanaście mili- 

 metrów długie kawałki kręgów (wszystkie były bowiem częściowo potrzaskane), dobierać je 

 i składać. Gdy robota ta była już ukończoną, przystąpiłem do pomiarów i dokładnych opisów, 

 wreszcie do odłotografowania poszczególnych kości, możliwie ze wszystkich stron. Wszystkie 

 zdjęcia fotograficzne wykonałem za pomocą dużego statywowego aparatu fotograficznego (for- 

 mat 18x24), opatrzonego podwójnym anastigmatem Gorza »Dagor« na kliszach angielskich 

 » imperial « 1 ). 



Szczegółowy opis i odfotografowanie wszystkich kości było mojem zdaniem konieczne, 

 gdyż do tej pory np. kości mamuta, do jednego osobnika należące, były tylko raz jeden opi- 

 sane przez Prof. Dra W. Zaleńskiego 2 ), a brak dokładnych opisów daje się bardzo odczuwać 

 wszystkim tym, którzy pracują nad osteologią kopalnych słoni. Nieco lepiej stoi sprawa z no- 

 sorożcem włochatym, którego monograficznie opracował Fr. Brandt 3 ). Jednak i w jego pra- 

 cach nie wszystkie kości są dokładnie opisane a i późniejsze prace E. Giebla 4 ), M. Pawłów 

 (Les Rhinoceridae de la Russie, 1892), J. Czerskiego 5 ) i innych materyału jeszcze w zu- 

 pełności nie wyczerpały. 



Pracę powyższą wykonałem w ciągu 1909 i 1910 r., spędziwszy w tym czasie około 

 cztery miesiące w samem Muzeum. Następnie udałem się w podróż zagranicę, dla obejrzenia 

 materyałów odpowiednich, nagromadzonych w tamtejszych zbiorach. W tym celu zwiedziłem 

 muzea w Budapeszcie, Wiedniu, Tryeście, Monachium, Poznaniu, Wrocławiu, Berlinie, Londy- 

 nie, Brukseli, Paryżu, Sztuttgarcie, a w roku następnym (przy innej sposobności) w Monako, 

 Medyolanie i Florencyi. Na tern miejscu pozwolę sobie złożyć uprzejme podziękowanie wszyst- 

 kim tym Panom, którzy mi korzystanie ze zbiorów w tychże muzeach ułatwili, a między in- 

 nymi przedewszystkiem PP. Prof. Dr. Ferd. Broili, Dr. Maks. Schlosserowi, Dr. Wilh. Leise- 

 witzowi, Dr. Fr. Niedenowi, Prof. Dr. W. Kukenthalowi, Dr. Ul. Gerhardtowi, P. Henry Alle- 

 nowi, Ch. W. Andrews'owi, Prof. Dr. Lud. Lorenzowi B. v. Liburnau i wreszcie Prof. Dr. W. 

 Zaleńskiemu (autorowi dzieła o mamucie z Berezowki), z którym spotkałem się, pracując 

 w r. 1911 w stacyi zoologicznej we Villefranche sur Mer, a który udzielił mi wielu cennych 

 wyjaśnień .odnośnie do mamutów syberyjskich. 



ł ) Zdejmowanie i wywoływanie płyt zajęło dość czasu, a nadto połączone było z pewnemi tru- 

 dnościami, gdyż w braku pracowni fotograficznej, zdjęcia musiałem wykonywać na wolnem powietrzu, 

 w podwórzu Muzeum, przy oświetleniu często bardzo nieodpowiedniem, a płyty wywoływałem w ciemni 

 zaimprowizowanej w piwnicy. 



2 ) Osteologiczeskaja i odontograficzeskaja izslidowania nad mamontom 

 (Elephas primigenius Blum.) i słoniami (EL indicns L. i El. africanits Blum.). 



3 ) Observationes ad Rh. tichorhini historiam spectantes w Mem. de 1'Acad. de 

 St. Petersb. VI, serie Sc. nat. Tom V. 1849 i Versucb einer Monographie der tichorhinen 

 Nashorner w Mem. de 1'Acad. de St. Petersb. 7. Ser. T. 24. 1877. 



4 ) Beitrage zur Osteologie des Rhinoceros. Jahresber. d. nat. wiss. Vereins in Halle, 

 III. Jabrg. 1850. 



5 j Wissenschaf tl iche Resultate der von d. K. Akad. d. Wiss. zur Erforschung 

 des Janalandes und der Neusibirischen Inseln in den Jahren 1885 und 1886 ausge- 

 sandten Expedition. Mem. de 1'Acad. imp. d. Sc. de St. Petersb. VII. serie. Tome XL. Nr. 1. 



