— 167 — 



szkielety mamuta na półwyspie Jalmal, których jednak, podobnie jak i poprzedniego, nie udało 

 się wydostać. 



W r. 1844 w okolicy Moskwy znaleziono szkielet mamuta w pozycyi stojącej, z prze- 

 dniemi odnóżami niżej zapadniętemi. Było to koło Troickoje, w miejscu gdzie dawniej miało być 

 łożysko jednego z dopływów Moskwy. Mamut ten zapadł się w niestwardniałe jeszcze pokłady 

 trzeciorzędne. Okaz ten opisany w r. 1846 przez Rouilliera, został znaleziony wraz z licznemi 

 szczątkami roślin, jak dębu, wierzby, brzozy, jaworu i t. cl., a więc flory identycznej ze sta- 

 ruńską. Okaz ten jest o tyle ciekawym, że znaleziony został w warstwach, które mają być 

 przedloclowcowemi. 



W r. 1869 znaleziono również szkielet mamuta, samca, w Lierre (Prov. d'Anvers), 

 znajdujący się obecnie w Muzeum Historyi Naturalnej w Brukseli. Dalej znaleziono też szkielet 

 mamuta na Węgrzech w »Zalaegerszeg Szolotegy«. Okaz ten znajduje się w muzeum Zakładu 

 Geologicznego w Peszcie. Wreszcie w Muzeum Przyrodniczem w Stuttgardzie znajduje się 

 szkielet, wykopany w ostatnich czasach w Steinheim a. d. M. W muzeach rosyjskich znaj- 

 duje się (M. Pawłów) siedem szkieletów mamuta, mniej lub więcej kompletnych, a miano- 

 wicie: w Petersburgu dwa w Muz. Zool. Akad., po jednemu, tamże w Muz. Geolog., w Moskwie 

 w Muz. Zool. i w Muz. Geolog., w Uniwersytecie w Kazaniu i w Muzeum w Ekaterinburgu. 



Częściej o wiele spotykają się same czaszki mamutów, jakkolwiek zwykle również 

 mniej lub więcej uszkodzone. Najbogatszy zbiór, bo zawierający aż 6 czaszek mamuta, znaj- 

 duje się (Zaleński) w petersb. Muz. Akad. Nauk. Piękną czaszkę mamuta znalezioną w Bricke- 

 arth at Ilforcl (Essex), z siekaczami około 2 m. długimi, miałem sposobność widzieć w Bri- 

 tish Museum w Londynie. W Stuttgardzie znajdują się czaszki mamuta, jedna z Jakucka, je- 

 dnak bez siekaczy, z prawej strony nieco uszkodzona i druga z Cannstatt. Podobnie niezu- 

 pełna czaszka znajduje się także w Brukseli i w berlińskim Gabinecie Zoologicznym. Piękną 

 czaszkę młodego mamuta posiada Muzeum Narodowe w Peszcie. Jedną z najpiękniejszych je- 

 dnak jest czaszka, znajdująca się w Gabinecie Geologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego 

 w Krakowie, pochodząca z Bzianki koło Rzeszowa. 



Szczątki mamuta i jego ras były też wielokrotnie znajdowane w półn. Ameryce. W roku 

 1903 znaleziono np. koło Jonesboro Ind. w warstwach pleistoceńskich szkielet słonia Elephas 

 Columbi, z którego zachowała się zupełnie część górna ciała, z odnóży zaś brakowało obu 

 kości łokciowych i promieniowych, prawej goleni i piszczeli, oraz stóp. Siekacze jego na 5 - 43 m 

 długie, posiadały końce skrzyżowane i w dół zwrócone. 



O wiele jednak ciekawszemi są te wykopaliska, których szkielety znaleziono jeszcze 

 wraz z częściami miękkimi, skórą a czasem i siercią. W literaturze pierwszą wzmiankę (pomi- 

 nąwszy stare chińskie pisma) o całych zwłokach mamuta znajdujemy u Witsena (Noorden Oost 

 Tartarye, 1694) i Ysbrandt Ides'a (Dreijahrige Reise 1707). Ten ostatni podaje, że miał ze 

 sobą człowieka, zajmującego się wykopywaniem siekaczy mamuta, który opowiadał mu, że raz 

 znalazł sterczącą z ziemi całą głowę mamuta, którą odciął. W środku była ta głowa już zgniłą, 

 zabrał więc tylko siekacze i część nogi, która była jeszcze dość świeża. Chariton Łaptew, 

 który północne wybrzeże Syberyi objechał (1739 — 43), podaje, że z brzegów wielu rzek 

 Tundry całe ciała mamutów wraz z obu siekaczami bywają wydobywane. Posiadają one grubą 

 skórę, ale ciało i sierć zbutwiałe. Przytem dodaje jednak uwagę, że głowa podobna jest do 

 końskiej, a zęby płaskie i nie wyższe nad 3 cale. Łaptew pomieszał w tym razie widocznie 



