— 174 — 



M. Pawłów w pracy swej (Les elephants fossiles de la Russie) przypuszcza, że E. me- 

 ridionalis (jak to pierwszy twierdził Albert Gaudry) tworzył dwie rasy. Z nich jedna, zwię- 

 kszając stopniowo ilość płytek zębów, a zmniejszając ich szerokość, wytworzyła kolejno ga- 

 tunki: E. Wiisti, trogontherii i primigenius; druga: E. meridionalis-hysudrictis, dała po- 

 czątek rasom E. antiąmts i E. namadiciis. E. antiąuus wyginął w pleistocenie w Europie, 

 w Azyi zaś wytworzył gat. E. indicus; E. namadicus natomiast za . pośrednictwem 

 E. priscus wytworzył gat. E. africanus. 



Ojczyzna i rozsiedlenie mamuta. 



Pierwotną ojczyzną mamuta, skąd rozprzestrzenił się na wszystkie strony, była prawdo- 

 podobnie Azya środkowa. W epoce dyluwialnej mamut był nadzwyczaj obszernie rozsiedlony. 

 Zamieszkiwał on bowiem w swej typowej formie północną część Ameryki północnej, Syberyę 

 i Europę z wyjątkiem Skandynawii, południowej Hiszpanii, wysp morza Śródziemnego i Bał- 

 kańskiego półwyspu, oraz Włoch i Zakaukazu, na południe od 40° szerokości geogr. półn. 



Na ziemiach dawnych Polski szczątki mamuta należą do najpospolitszych wykopalisk, 

 a znajdowane bywają tak na pierwotnem jak i na drugorzędnem złożysku, od Żmudzi i Li- 

 twy aż po Karpaty, Podole i Ukrainę. Spotykamy też kości mamuta dość licznie we wszyst- 

 kich muzeach krajowych, jak: w Kownie, Wilnie, Warszawie, Poznaniu 1 ), Krakowie i Lwowie, oraz 

 po muzeach szkolnych niemal przy wszystkich gimnazyach i szkołach realnych Galicyi. Naj- 

 bogatsze w tym kierunku zbiory posiada Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie. Jedną z naj- 

 piękniejszych zaś czaszek, nietylko w zbiorach krajowych ale w ogóle europejskich posiada Ga- 

 binet Geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego (Tabl. XII. Ryc. XII, XIII). 



W Europie żył mamut równocześnie z człowiekiem jaskiniowym, który na ścianach pieczar 

 przez siebie zamieszkanych pozostawił nam dość udatne podobizny tego zwierzęcia. Przy 

 końcu kwietnia 1908 r. znaleziono i u nas na górze Bronisławy pod Krakowem ślady sie- 

 dziby człowieka przedhistorycznego z epoki palaeolitu, gdzie obok licznych narzędzi krzemien- 

 nych znalazły się liczne nadpalone i połupane kości młodych mamutów i innych ówczesnych 

 zwierząt, które widocznie służyły za pokarm owemu pierwotnemu mieszkańcowi 2 ). Mamut 

 więc, podobnie jak i jego nieodstępny towarzysz nosorożec włochaty, wyginął w stosunkowo 

 niezbyt odległym czasie. 



Przyczyny wyginięcia mamuta. 



Dlaczego mamuty wyginęły, to pytanie zadawano sobie od dawna. Pominąwszy już 

 stare podanie o wielkiej powodzi, zwanej potopem, która miała wygubić owe olbrzymie zwie- 

 rzęta, a której to hypotezie hołdował jeszcze niedawno angielski geolog H. Howorth (The 

 mammoth and the flood. London 1887), przypisywano wyginięcie tych zwierząt niekorzystnym 

 warunkom klimatycznym. Steenstrup np. twierdził, że surowy klimat już pierwszej epoki lo- 



ł ) Dr. Fr. Chłapowski. znachodzeniu kilku gatunków względnie odmian słonia w niżu północno- 

 niemieckim i polskim. Rocznik Tow. Przyjaciół Nauk Poznańskiego. R. XXX. 



2 ) Dr. W. Kuźniar i Dr. W. Demetrykiewicz. Ślady siedziby człowieka przedhistorycznego z okresu 

 paleolitu na górze Bronisławy koło kopca Kościuszki pod Krakowem. Kraków 1909. Mater. antropol. 

 archeol. i etnograf. Akad. Umiej. T. XI. Dz. I. 



