— 175 — 



dowej wytępił mamuta, a wszelkie młodo- dyluwialne szczątki pochodzą ze zwłok odtajanych 

 i naniesionych przez wodę. Prot A. Nehring przypuszczał, że straszne burze śnieżne, jakie 

 wówczas panowały, wytępiły do szczętu te zwierzęta, tak jak i obecnie jeszcze w stepach 

 południowej Rosyi i północnej Ameryki burze podobne gubią niejednokrotnie liczne stada koni, 

 bydła i owiec. Hypotezy te jednak nie zupełnie wystarczają. Mamut bowiem zamieszkiwał 

 tak olbrzymie przestrzenie i o tak różnych warunkach klimatycznych, że gdyby nawet na 

 przestrzeni pewnej warunki stały się tak dalece niekorzystnymi, iż sprowadziłyby jego za- 

 gładę w pewnej okolicy, to jednak w innych okolicach mógłby żyć dalej, tem bardziej, że 

 warunki klimatyczne zmieniały się nie nagle lecz zwolna, a i podziśdzień w wielu okoli- 

 cach spotykamy te same warunki zewnętrzne, wśród jakich żył dawniej mamut. 



Przypuścićby można, że jakieś choroby epidemiczne mogły się do wygubienia tego 

 zwierzęcia przyczynić. Wiemy bowiem, że i słonie jak inne zwierzęta nie są wolne od cho- 

 rób, a Gil christ (Diseases of the Elephant, 1841) i Dr. Max. Schmidt (Die Krankheiten der 

 Elephanten, 1882) przytaczają dwadzieścia kilka różnych chorób, na które dzisiejsze słonie 

 zapadają. Jednak i takie przypuszczenie byłoby w wysokim stopniu nieprawdopodobne. 



Musimy więc przyjąć, że prawdopodobnie te same przyczyny, które spowodowały wy- 

 ginięcie tylu już nietylko gatunków i rodzajów, lecz całych nawet grup zwierząt i roślin, zna- 

 nych z paleontologii, położyły kres istnieniu wielkich zwierząt dyluwialnych. 



Kwestya wymierania gatunków zajmowała już od dawna wielu przyrodników, a rezul- 

 taty ich badań zostały w ostatnich czasach szczegółowo zestawione i krytycznie rozebrane 

 przez Prof. Ch. Deperefa w dziele »Les transf orma tions du monde animal, 1907« 

 i Prof. R. Hoernesa w pracy »Das Aussterben der Arten und Gattungen sowie 

 der grosseren Gruppen des Tier- und Pf lanzenreiches, 1 9 1 1 « . Na tem miejscu 

 nie mam zamiaru szczegółowo roztrząsać tych kwestyi, ale zaznaczę tylko pokrótce, że z po- 

 śród badaczy jedni, jak K. E. v. Baer (Ober das Aussterben der Tierarten, Bullet 

 de TAcad. imp. d. sc. de St. Petersburg, T. III) byli zdania, iż przyczyną wymierania gatunków- 

 są warunki zewnętrzne, inni, a tych jest przeważna liczba, sądzą natomiast, że przyczyny 

 wymierania szukać należy w samych organizmach. Giovanni Brocchi np. (1772 — 1826) twier- 

 dził, że tak jak ograniczonym jest przeciąg życia każdego osobnika, tak samo ograniczonym 

 jest czas istnienia każdego gatunku, rodzaju, a nawet całych grup roślin i zwierząt, które po 

 wyczerpaniu się właściwej im siły życiowej starzeją się i giną. 



Z pośród licznych teoryi stawianych przez różnych autorów, występują na pierwszy 

 plan w ostatnich czasach teorye E. Cope'go: »Doctrine of the unspecialized« i Da- 

 niela Rosa'ego: »Legge delia variazione progressivamente ridotta«. Pierwszy 

 w pracy swej (E. Cope. »Primary factors of organie evolution«, Chicago 1896) wy- 

 kazuje, że wyżej uorganizowane i wyspecyalizowane gatunki bezpośrednio poprzedniego okresu 

 geologicznego nie są nigdy przodkami gatunków okresu bezpośrednio następnego, ale że te 

 ostatnie pochodzą od gatunków okresu jeszcze dawniejszego, posiadających budowę więcej 

 prostą. Gatunki bowiem o budowie zbytnio wyspecyalizowanej, w razie zmiany warunków 

 zewnętrznych jak klimat, pożywienie i t. d., nie zdołają się już do nich przystosować 

 i przeto giną. 



Daniel Rosa w pracy swej: »La riduzione progressiva delia variabilita 

 e i suoi rapporti coli' estinzione e coli' origine delie specie«, Torino 1899, 



