— 176 — 



dowodzi, że zdolność do zmienności i przystosowywania się ulega w poszczególnych gatun- 

 kach, rodzajach i t. d. z czasem coraz większemu ograniczeniu, aż wreszcie niknie zupełnie, 

 a gatunki takie wymierają, nie mogąc się już dostosować do zmieniających się ciągle warun- 

 ków otoczenia. W ten sposób gatunki najdoskonalsze są najbardziej narażone na zagładę. To 

 też słusznie poniekąd Deperet twierdzi, że gatunki właśnie wtedy znajdują się w przededniu 

 swej zguby, gdy dosięgły najwyższego stopnia doskonałości czy to pod względem wielkości, 

 czy też pod względem wydoskonalenia swej broni zaczepnej lub odpornej, która pozornie daje 

 im zupełne bezpieczeństwo przed wszelkimi nieprzyjaciółmi. Wtedy bowiem każdy na pozór 

 postępowy rozwój, każcie nowe przystosowanie wytwarza o jedno więcej niebezpieczeństwo 

 dla dalszego życia gatunku. 



Odmienne wreszcie zupełnie wobec tej kwestyi stanowisko zajmuje Prof. Gustaw Stein- 

 mann, który w r. 1899 w wykładzie wygłoszonym (z powodu objęcia prorektoratu we Frei- 

 bergu) dowodzi, że wogóle w przyrodzie wymieranie gatunków niema miejsca, a gatunki, które 

 bywają zwykle uważane za wymarłe, żyją podziśdzień ale w zmodyfikowanej formie. Tak 

 np. według niego dzisiejszy hipopotam pochodzi od dawnego' gatunku Coryphodon; 

 mors od gatunku Dinoceras ; mątwy i ośmiornice są potomkami Ammonitów ; del- 

 finy pochodzą od Ichthyosaurów; p o t w a 1 e od Plesiosaurów; wieloryby od Thalatto- 

 saurów. Podobnie ma się rzecz i w świecie roślinnym. O ile zaś jakie gatunki rzeczywiście 

 wyginęły, to wytępił je jedynie i wyłącznie człowiek, którego niszcząca działalność zaczęła się 

 według Steinmanna jeszcze na długo przed okresem lodowym. Teorya Steinmanna nie znaj- 

 duje przeważnie potwierdzenia w wynikach, dostarczanych nam przez anatomię porównawczą, 

 jakkolwiek co do niektórych gatunków być może, iż jego twierdzenie może być słusznem. 

 Również przecenia on tępiącą działalność człowieka, zwłaszcza przedhistorycznego. 



Co do mnie, to sądziłbym, podobnie jak G. Brocchi, że z wymieraniem gatunków rzecz 

 ma się podobnie jak z wymieraniem osobników. Przyczyny jednej i drugiej jednak, jak sądzę, szukać 

 należy w składzie chemicznym komórek. Ciała białkowate, tworzące protoplazmę i jądro ko- 

 mórek, odznaczają się wielką różnorodnością tak pod względem składu jak i budowy chemi- 

 cznej, a to do tego stopnia, że u zwierząt wyższych np. nie tylko komórki różnych gatunków 

 (niemożność transplantacyi tkanek), ale nawet komórki różnych osobników tego samego gatunku 

 różnią się chemicznie między sobą. 



Znamienną cechą połączeń białkowych jest dalej ich niestałość. Połączenia, stanowiące 

 istotę komórek, po pewnym czasie ulegają przemianom, sprowadzającym zwyrodnienie komó- 

 rek i ich rozpad, t. j. śmierć, jeżeli skład ich nie ulegnie zmianie (odświeżeniu) czy to przez 

 zmianę pokarmu, czy też, co ważniejsza, przez zespolenie z komórką drugiego osobnika. Że 

 zmiana pokarmu wpływa na odświeżenie protoplazmy i jądra komórek, dowodzą tego znane 

 doświadczenia, wykonane nad wymoczkami, które mnożą się początkowo przez szereg poko- 

 leń zapomocą bezpośredniego podziału, w końcu jednak giną, jeżeli im się uniemożliwi ze- 

 spolenie. Przez zmianę jednak jakości pokarmu można czas ten podziałów znacznie prze- 

 dłużyć i śmierć ich odwlec. Za wpływem zmiany pokarmu na odświeżenie protoplazmy prze- 

 mawia również ta okoliczność, że pasorzyly roślinne i zwierzęce potrzebują niemal zawsze 

 dwóch osobników (żywicieli), zwykle do różnych gatunków należących, aby odbyć całkowity 

 swój rozwój. Za tern również przemawiałby i fakt, że zwierzęta za młodu biorą inny po- 

 karm niż w stanie dojrzałym, a to samo można powiedzieć i o roślinach. 



