— 186 — 



różni się jednak silniejszem pochyleniem w swej części tylnej. Powierzchnię górną głowy 

 można podzielić na trzy części: t. j. ciemieniową czyli tylną, czołową, średnią i nosową czyli 

 przednią. Na części tylnej odróżnić można płaszczyznę górną i dwie boczne. Płaszczyzna 

 górna a zarazem środkowa, mocno spłaszczona, ograniczona z tyłu krawędzią potyliczną, 

 przechodzi od przodu bez widocznej zmiany w część czołową, od płaszczyzn bocznych zaś 

 odgranicza się z każdej strony wyraźną, łukowatą, wypukłością ku wewnątrz skierowaną, linią. 

 Szerokość płaszczyzny środkowej wynosi na krawędzi potylicznej 170 mm, w pośrodku dłu- 

 gości zwęża się na 120 mm, poczem ku przodowi znowu się powiększa. Płaszczyzny boczne 

 odpowiadają położeniem swem zagłębieniom skroniowym (fossae temporcdes). Spadają one 

 od płaszczyzny środkowej lekko pochyło ku dołowi, biegnąc skośnie od tyłu i góry do boku, 

 dołu i przodu. Płaszczyzny boczne przypominają swym kształtem trójkąt, na 90 mm wysoki, 

 podstawą swą, na 310 mm długą, zwrócony ku górze. Powierzchnie boczne w części swej 

 górnej płaskie, w dolnej wgłębione, łączą się między wyniosłością oczną i jarzmową z po- 

 wierzchniami bocznemi głowy. Część średnia górnej powierzchni głowy, obejmuje część czo- 

 łową i samą nasadę kości czołowych, na którą wysuwa się nasada drugiego rogu. Powierzch- 

 nia ta rozszerza się w kierunku od tyłu kii przodowi, w okolicy łuków brwiowych dochodzi 

 do największej swej szerokości 240 mm, poczem ku przodowi zwęża się znowu, lecz daleko 

 więcej niż przedtem, bo aż do 140 mm. Nasadowa, czyli tylna część czoła, spada w pierwszej 

 Y s swej długości pochyło od tyłu i góry ku dołowi i przodowi, poczem aż do połowy swej 

 długości biegnie poziomo. W pierwszej (tylnej) połowie swej długości czoło jest przypłaszczone 

 i spada lekko zaokrągloną krawędzią z obu stron ku bokom. W drugiej połowie długości linia 

 środkowa czoła podnosi się grzebieniasto, a powierzchnia spada z tego powodu po obu stro- 

 nach pochyło ku dołowi tak, że obie jej połowy stoją względem siebie pod kątem rozwar- 

 tym. Znaczną część powierzchni skóry czoła zajmuje 1 — 2 mm głębokie, charakterystycznie 

 ukształtowane zagłębienie dla podstawy rogu czołowego. Kształt tego zagłębienia przypo- 

 mina mniej więcej deltoid, którego oś dłuższa biegnie w linii środkowej głowy. Kąt wierz- 

 chołkowy tego deltoidu ku tyłowi zwrócony jest bardzo ostry i wydłużony, a ramiona jego 

 łukowato wygięte i wklęsłością na zewnątrz zwrócone. Kąt wierzchołkowy przedni tego del- 

 toidu jest prawie prosty o wierzchołku zaokrąglonym i ramionach również łukowato (jakkol- 

 wiek mniej niż w tylnym) wygiętych, ale wypukłością na zewnątrz skierowanych. Wymiary 

 tej powierzchni dla nasady rogu czołowego są następujące: długość 230 mm, szerokość 190 mm; 

 oddalenie punktów końcowych ramienia przedniego kąta (cyrklem) 150 mm, tylnego 145 mm. 

 Ramiona przednie i tylne, schodząc się ze sobą, tworzą kąt lekko rozwarty o zaokrąglonym 

 wierzchołku. Powierzchnia sama skóry w miejscu nasady rogu okazuje szczególnie w części 

 swej przedniej delikatne, poprzeczne, dosyć gęste brózdkowanie. Część przednia czyli nosowa 

 zaczyna się właściwie już pod przednią częścią nasady rogu czołowego, co jednak na ze- 

 wnątrz nie jest widocznem. Tylna część tej powierzchni, na granicy nasady drugiego rogu 

 silnie zwężona (140 mm), ku przodowi rozszerza się dosyć nagle i w odległości 100 mm od 

 nasady drugiego rogu dochodzi do największej swej szerokości (160 mm). Następnie powierzch- 

 nia ta zwęża się powtórnie (110 mm), aby w pewnem oddaleniu od końca uledz znowu bardzo 

 lekkiemu rozszerzeniu (110 mm). Sama powierzchnia części nosowej tylko na bardzo małej 

 przestrzeni jest wolną, t. j. na granicy między przednim i tylnym rogiem, na wązkiem pólku, 

 leżącem z boku poza największą szerokością rogu i na małej przestrzeni w kątach przednich, 



