— 193 — 



sto, równolegle do bocznego brzegu wargi górnej i pochyla się tylko nieco ku przodowi; górny 

 jest lekko wypukły. Długość otworu prawego wynosi 82 mm, lewego 67 mm, szerokość pra- 

 wego 32 mm, lewego 34 mm. Nozdrza nosorożca staruńskiego zdają się mieć podobny wy- 

 gląd i położenie, ale z powodu ucisku ziemi zostały częściowo zniekształcone tak, że obecnie 

 trudno kształt ich na pewne określić. Pomiędzy nasadą rogu pierwszego a otworem noso- 

 wym znajdują się u nosorożca z nad Jany liczne fałdy. Na okazie Staruńskim część ta skóry 

 jest wgnieciona do środka i z tego powodu, jeżeliby nawet były jakie fałdy, to zostały wy- 

 gładzone i obecnie niema z nich żadnego śladu. 



Pysk nosorożca z nad Jany (Mercka?) od przodu spada ku dołowi więcej prostopadle 

 a nie tak bardzo skośnie jak w okazie Staruńskim. Warga górna nosorożca z nad Jany (Mer- 

 cka?) jest 114 mm długą (wysoką), a z przodu u dołu 177 mm szeroką, podczas gdy w oka- 

 zie ze Staruni długość jej wynosi 125 mm, a szerokość u dołu z przodu 300 mm. Brzeg 

 dolny wargi jest podobnie jak i w okazie Staruńskim równo ucięty, bez śladu wyrostka. Boczny 

 brzeg wargi nosorożca Mercka (?) jest na 82 mm. długi tak, że całkowita długość szpary gębo- 

 wej (po obwodzie) od jednego kąta do drugiego wynosi 341 mm '). Warga dolna u nosorożca 

 z nad Jany jest znacznie mniejszą niż warga górna. Długość jej (wysokość) w pośrodku sze- 

 rokości 50 mm, szerokość z przodu 126 mm. Z krawędziami bocznemi (74 mm długiemi) 

 łączy się część środkowa wargi pod prostym kątem. W okazie Staruńskim długość wargi 

 z przodu wynosiła 160 mm, z boków zaś po 50 mm. Z tego widać, że w obydwóch gatun- 

 kach warga górna była o wiele większą niż dolna i wysunięta była ponad nią, okalając ją od 

 góry. Szpara ustna u obu gatunków nosorożca dyluwialnego, t. j. tak włochatego jak i z nad 

 Jany (Mercka?) sięgała tylko do tylnego brzegu nozdrzy, co w pośród dziś żyjących noso- 

 rożców widzimy jedynie u nosorożca białego [Rhinoceros (Atelodes) simusj. 



Schrenck podaje między innemi, że na głowie nosorożca z nad Jany (Mercka?} znaj- 

 dują się dwa fałdy, jeden biegnący od potylicy ku tyłowi, drugi z boku wzdłuż szczęki dolnej. 

 Taki sam, a raczej podobny do ostatniego fałd znajduje się też i na głowie z nad Wilui. Na 

 głowie nosorożca włochatego ze Staruni fałdów tych niema wcale, co dowodzi, że na głowie 

 z nad Jany i Wilui powstały one następczo wskutek zeschnięcia się części miękkich i skóry. 



Pod względem tak całej postaci, jak przedewszystkiem kształtu głowy, nosorożec z nad 

 Jany (Mercka?) i nosorożec włochaty zbliżają się z pośród dziś żyjących nosorożców naj- 

 więcej do tak zwanego nosorożca białego (At. simusj. Typowa forma tego ostatniego 

 występowała niegdyś bardzo licznie pomiędzy rzeką Orange i Zambezi, ale dziś według 

 T. Roosevełta pozostało go już zaledwie tylko około 20 sztuk w pewnym okręgu ochron- 

 nym na południe od Zambezi. W Lado-Enclave i Bahr-el-Shazal występuje odmiana jego At. 

 simus Cottoni, odznaczająca się szerszym pyskiem. W ostatnich czasach stwierdzono ist- 

 nienie jego jeszcze w kilku miejscowościach po lewym brzegu górnego Nilu, tuż nad rzeką. 

 Z niewielu okazów tej odmiany znajduje się jeden w przyrodniczem Muzeum Dworskiem 

 w Wiedniu, darowany przez Ot. Oberlandera w r. 1909, drugi w Museum fur Naturkunde 

 w Berlinie, ubity 16 lutego 1909 przez Dr. A. Bergera wśród bagien Orra w Lado-Enklave 

 i trzeci z tychże okolic, pochodzący również od Dr. A. Bergera (sama skóra, bez czaszki), 

 w Muzeum przyrodniczem w Stuttgardzie, wreszcie kilka okazów ubitych i przewiezionych 



x ) Na ok. Staruńskim całk. dług. szpary gęb. (po obw.) od jednego kąta do drugiego wynosi 360 mm. 



WYKOPALISKA STARUŃSKIE. 25 



