— 206 — 



obu połówek szczęki dolnej (po stronie tylnej), względem położenia zębów. W młodym okazie 

 ze Staruni punkt ten leży na linii, łączącej tylny brzeg obu pierwszych mlecznych zębów 

 przedlrzonowych. W okazie ze Surochowa, należącym do osobnika starego, punkt ten leży na 

 -ówni z tylną krawędzią zęba drugiego przedtrzonowego, czyli że granica połączenia między 

 oboma ramionami przesunęła się tak ku tyłowi, iż jeszcze drugi ząb przedtrzonowy osadzony 

 jest na processus mentalis. U dziś żyjących osobników granica ta sięga jeszcze dalej, bo 

 u nos. białego przypada na trzeci ząb przedtrzonowy, u nos. czarnego zaś znajduje się 

 aż poza czwartym. W ten sposób u At. simus w processus mentalis umieszczone są trzy, 

 u At. bicomis wszystkie cztery zęby przedtrzonowe. Od opisywanych zwykle szczęk noso- 

 rożca włochatego różni się szczęka staruńska tem, że po dolnej stronie górnej części 

 symfyzy nie posiada zagłębienia. Wogóle symJyza od spodu w swej */ s dolnej jest lekko wy- 

 pukłą, ku połowie długości się spłaszcza, a w swej części końcowej ma guzikowatą wynio- 

 słość, ponad którą brzeg jest lekko wycięty. Podobny brak zagłębienia po stronie dolnej sym- 

 fyzy napotyka się nierzadko, jak to miałem sposobność widzieć na okazach w różnych mu- 

 zeach, np. w Zagrzebiu. 



Szczęka dolna nos. białego (At. simus) różni się od staruńskiej nos. włocha- 

 tego w następujących szczegółach: 1) w ogóle jest o wiele silniej zbudowana i wyższa, a ra- 

 miona poziome w wymiarze pionowym są znacznie szersze; 2) ramiona poziome i wstępu- 

 jące są do siebie ustawione pod mniejszym kątem, niż w okazie Staruńskim, nie tworzą 

 jednak kąta prostego, co znowu należy odnieść do młodego wieku osobnika; 3) processus 

 mentalis znacznie jest krótszy i silniej ku górze skierowany; 4) for amen mandibulare ex- 

 temum jest bardzo duże, owalne, 22 mm długie a 13 mm szerokie; 5) brzeg dolny jest silniej 

 łukowato wypukły; 6) processus coronoideus jest dłuższy, węższy, ostro zakończony i w swej 

 7 S górnej mocno ku górze i tyłowi skierowany, podczas gdy w okazie Staruńskim jest krótszy, 

 szeroki, tępy i lekko tylko ku tyłowi pochylony; 7) powierzchnia stawowa na processus con- 

 dyloideus anterior jest węższa niż u Rh. antiąuitatis. a owalne, 40 mm długie i 28 mm 

 szerokie wgłębienie dla processus postglenoidalis, graniczące z nią od tyłu, jest bardzo 

 wybitne, podczas gdy u Rh. antiąuitatis z powodu, iż odpowiedni wyrostek cofnięty jest ku 

 tyłowi, powierzchnia stawowa jest tylko lekko zagłębiona; u nos. Staruńskiego ta powierzchnia 

 30 mm długa i 22 mm szeroka, na okazie ze Surochowa 40 mm długa i 25 mm szeroka, 

 jest nieco głębsza i dolnym końcem nieco bardziej na wewnątrz skierowana; 8) grzebień 

 postcondyloidalny, który u nos. Staruńskiego jest gruby i tępy a na zewnątrz łączy się z po- 

 wierzchnią stawową kłykcia pod ostrym kątem, u nos. białego jest więcej ostry, cienki, 

 wystający i nie dochodzi do zewnętrznego kąta wyr. kłykciowego (processus condyloideus) . 



U nos. czarnego (At. bicomis) processus mentalis jest jeszcze krótszy niż u nos. 

 białego; ramię poziome na swym dolnym brzegu nie jest tak łukowato wygięte; w miejscu 

 zetknięcia się obu ramion biegnie wzdłuż spojenia po stronie wewnętrznej rowek, który ku 

 dołowi się rozszerza a idąc dalej ku górze, ginie dopiero na processus mentalis. Podo- 

 bnego rowka nie napotyka się ani u nos. białego, ani u nos. włochatego. Processus 

 coronoideus jest u nos. czarnego szerszy, nie tak ostro zakończony, mniej w tył skiero- 

 wany niż u nos. białego i przypomina więcej taki wyrostek u nos. staruńskiego, od 

 którego jednak różni się silniejszem zagięciem ku tyłowi. Foramen mandibulare exter- 

 num jest u At. bicomis 13 mm długie a 10 mm wysokie. 



