— 265 — 



nie zostały dokonane ręką ludzką, lecz spowodowane odpadnięciem (w następstwie zmacerowa- 

 nia) warstw krótszych bocznych włókien rogu, taksamo jak na rogach nosorożca Staruńskiego 

 i jak to miałem sposobność widzieć także na okazie rogu, około 80 cm długiego, pocho- 

 dzącego ze Syberyi a znajdującego się w »Museum fur Naturkunde« w Berlinie, z tej samej 

 przyczyny płaskiego jak deska. 



Również i całe ciała nosorożców były już wielokrotnie znajdowane w Syberyi, ale 

 z dwu zaledwie dostały się części do zbiorów Akademii nauk w Petersburgu, gdzie do dziś 

 dnia się mieszczą. Pierwszy z nich został wymyty przez fale ze stromego piaszczystego 

 brzegu rzeki Wilui, powyżej miejscowości »Werchnoje Wiljujskoe Zimowje«, gdzie go w grudniu 

 r. 1771 znaleźli Jakuci. Z ciała tego nosorożca odcięto głowę (bez rogów) i trzy odnóża, 

 z czego głowę oraz nogę przednią i tylną zawiózł naczelnik okręgu jakuckiego J. Argunow 

 do gubernialnego urzędu w Irkucku, drugą zaś nogę tylną odesłano do kancelaryi pre- 

 fektury jakuckiej. Okazy, dostawione do gubernialnego urzędu, polecił ówczesny gubernator, 

 A. de Bril, oddać bawiącemu tamże podówczas Pallasowi. Szczątki te były mocno nadgniłe, 

 więc Pallas, chcąc je wysuszyć, włożył je do gorącego pieca, przyczem spaliła się przednia 

 noga. Głowę i pozostałą nogę opisał Pallas pokrótce (Novorum commentariorum 

 vol. XVII) i odesłał do Petersburga, gdzie, przechowane w Muzeum Akademii nauk, posłu- 

 żyły w kilkadziesiąt lat później F. Brandtowi do szczegółowego opisu. Do tegoż Muzeum 

 dostała się później i druga tylna noga, gdzie podziśdzień znajdują się razem wszystkie te 

 trzy okazy. 



W przeszło sto lat później, bo w r. 1877, znaleziono w Syberyi pod 68'5° p. sz., 

 nad rzeką Chalbui, prawym dopływem rzeki Bytantai, wpadającej z lewej strony do rzeki 

 Jany, zwłoki nosorożca, okryte jeszcze skórą a po części i siercią. Również i z tego okazu 

 odcięto także tylko głowę i nogę (która później gdzieś się zapodziała) i odesłano do Irkucka. 

 Głowę tę, jako należącą do młodego nosorożca włochatego, opisał J. D. Czerski w »Izwiest 

 wostoczno-sibirsk. Otd. imp. Russk. Geogr. Obszcz. T. IX. No 5 — 6, 31. dec. 1878 «. W rok 

 potem dostała się ta głowa do Muzeum Akademii nauk w Petersburgu i tam opisał ją 

 Dr. Leopold v. Schrenck, jako przynależną do Rh. Merckii Jaeg., w pracy »Der erste Fund 

 einer Leiche von Rh. Merckii Jaeg.« (Memoires de 1' Academie imp. des sc. de St. Pe- 

 tersbourg VII. Serie T. XXVII N. 7. 1880). J. D. Czerski jednak w swej pracy, ogłoszonej na- 

 stępnie w r. 1892, »Wissenschaf tliche Resultate der von der K. Ak. der Wiss. 

 zur Erforschung des Janalandes und der Neusibirischen Inseln in den 

 Jahren 1885 und 1886 ausgesandten Expedition. Ab. IV«, (Memoires de F Acade- 

 mie imp. des sc. de St. Petersbourg, VII. Serie, T. XL, N. 1), na podstawie ukształtowania 

 symfyzy dolnej szczęki, stosunku processus pterygopalatinus do canalis vidianus a po 

 części i postaci zębów, o ile je przy użyciu sztucznego oświetlenia widzieć było można, obstaje 

 przy poprzedniem swem twierdzeniu, że to jest głowa nosorożca włochatego a nie nosorożca 

 Mercka, jak twierdził Schrenck. Ponieważ Czerski nie podał dokładnych rysunków w swej 

 pracy, przeto trudno tę sprawę ostatecznie rozstrzygnąć. O ile jednak opis podany przez 

 Schrencka jest dokładny, głowa nosorożca z nad Jany, jak to zaznaczyliśmy na początku, 

 różni się wybitnie od głowy również bardzo młodego nosorożca Staruńskiego pod wielu wzglę- 

 dami, a między innymi także kształtem małżowiny usznej. 



Trzeciego wreszcie i najdoskonalej zachowanego okazu dostarczyła Starania. To osta- 



WVK0PAUSKA STARUŃSKIE 34 



